Baba Mbreti Im-Hysni Baliu
Posts
Qytetet ilire dhe organizimi i jetës qytetare
www.radiolyra.com 24 tetor 2026 Në shekujt IV–I para erës sonë, qytetet morën një rol të rëndësishëm në jetën ekonomike e politike të Ilirisë së Jugut. Historiani Aleks Buda dhe studiuesi i antikitetit Neritan Ceka e trajtuan urbanizimin si një pjesë të rëndësishme të historisë ilire. Sipas sintezës së Cekës, kjo periudhë u shqua për zhvillimin e qyteteve dhe për krijimin e formave të ndryshme të organizimit politik. Gërmimet arkeologjike kanë dokumentuar qendra si Amantia, Antigonea, Dimali, Bylisi, Klosi, Zgërdheshi, Lisi dhe Belshi. Këto qytete nuk ishin vetëm vendbanime të mëdha. Ato shërbenin si qendra ku zhvillohej prodhimi dhe organizohej jeta e bashkësive përreth. Studimet e Neritan Cekës i lidhin këto ndryshime me zgjerimin e jetës qytetare në trevat jugore ilire. Një dëshmi me rëndësi është përdorimi i monedhave dhe i mbishkrimeve. Në disa monedha dhe prodhime të punishteve publike gjenden emra si Amanton, Byllionon dhe Dimalitan. Ceka i lidh këto emërtime me bashkësi të...
Arsimi shtesë uli rrezikun e demencës dhe zbuti ndikimin e predispozitës gjenetike
www.radiolyra.com Studimi shfrytëzoi një eksperiment natyror në Britaninë e Madhe. Në vitin 1972, mosha minimale e largimit nga shkolla u rrit nga 15 në 16 vjeç për nxënësit e lindur nga 1 shtatori 1957 e tutje. Studiuesit krahasuan personat e lindur menjëherë para dhe pas këtij kufiri, duke përdorur të dhënat e UK Biobank. Kampioni analitik ndryshonte nga 45.715 deri në 107.200 pjesëmarrës. Diagnozat e Alzheimerit dhe demencave të lidhura u identifikuan nga kartelat spitalore, regjistrat e vdekjeve dhe historia mjekësore. Provat e verifikuara Reforma i bëri të prekurit 14 pikë përqindjeje më të prirur të qëndronin në shkollë deri në moshën 16-vjeçare. Personat e lindur menjëherë pas kufirit kishin 0,20 pikë përqindjeje më pak diagnoza demence deri në dhjetor 2022. Modeli shkakor i autorëve vlerësoi se një vit shtesë shkollimi lidhej me ulje prej rreth 0,88 pikë përqindjeje, por intervali i besimit ishte i gjerë. Hendeku i demencës ndërmjet grupeve me rrezik gjenetik të lart...
A mund të quhen analistë ata që bëjnë zhurmë në studio televizive?
www.radiolyra.com Analizë psikologjike dhe sociologjike mbi sjelljen e analistëve televizivë, agresivitetin verbal, manipulimin emocional dhe ndikimin e debateve në opinionin publik. Radio Lyra 22 tetor 2026 Kur zhurma zë vendin e argumentit Në televizionet tona shohim shpesh njerëz që prezantohen si analistë politikë, komentatorë apo ekspertë të çështjeve shoqërore. Ata ftohen për të shpjeguar ngjarjet, për të interpretuar zhvillimet politike dhe për t'i ndihmuar qytetarët të kuptojnë realitetin. Por jo rrallë, diskutimet televizive mund të shndërrohen në përplasje personale, ku pjesëmarrësit ndërpresin njëri-tjetrin, ngrenë zërin, shkëmbejnë akuza dhe harrojnë çështjen për të cilën janë ftuar. Në këto raste lindin disa pyetje të rëndësishme. A është analist çdo njeri që shfaqet në televizion? A mund të quhet debat një përballje ku mungojnë argumentet? Çfarë tregon psikologjia për njerëzit që përpiqen ta dominojnë bisedën? Dhe çfarë ndikimi mund të ketë kjo më...
