Radio Lyra

 www.radiolyra.com Ilirët përbënin një nga popujt më të vjetër autoktonë të Gadishullit Ballkanik, me një shtrirje gjeografike nga Deti Adriatik deri te lumenjtë Danub dhe Moravë. Historiografia dhe arkeologjia bashkëkohore e vendosin formimin e etnosit ilir në Epokën e Bronzit të Vonë dhe fillimin e Epokës së Hekurit, përkatësisht rreth mijëvjeçarit të dytë dhe mijëvjeçarit të parë para erës sonë. Ky formim nuk ndodhi përmes një migrimi të papritur, por përmes zhvillimit të pandërprerë kulturor të fiseve vendase në territorin e Ballkanit Perëndimor. Përpara se të kishin kontakt me besimet monoteiste, ilirët ndiqnin një sistem besimi politeist dhe natyrist, i cili bazohej në nderimin e forcave të natyrës, diellit, ujit dhe kultit të kafshëve mbrojtëse. Dielli konsiderohej simbol i ripertëritjes së jetës, ndërsa gjarpri gëzonte një vend thelbësor si mbrojtës i vatrës familjare dhe simbol i pjellorisë, element ky i dëshmuar gjerësisht nga zbukurimet metalike dhe armët e zbuluara në v...

 www.radiolyra.com  KUR DERA NA PRET MENDIMIN Pse hyjmë në një dhomë dhe harrojmë pse shkuam? 27 shtator 2026 Përgatiti: Hysni Baliu Kohëzgjatja e leximit: rreth 20 minuta Të gjithëve na ka ndodhur. Ngrihemi nga karrigia me një qëllim të qartë. Kalojmë korridorin. Hyjmë në kuzhinë, në dhomën e gjumit ose në një zyrë tjetër. Pastaj ndalemi dhe pyesim veten: “Pse erdha këtu?” Vetëm pak sekonda më parë e dinim saktësisht se çfarë donim. Ndoshta shkuam për të marrë telefonin, syzet, një dokument ose një gotë ujë. Por, sapo kaluam pragun, mendimi sikur mbeti në dhomën e mëparshme. Kjo përvojë e zakonshme njihet në psikologjinë njohëse si “efekti i derës”. Megjithatë, emri mund të na çojë drejt një përfundimi të gabuar. Dera nuk është një gomë magjike që fshin kujtesën. Studimet tregojnë një pamje më të ndërlikuar. Në disa eksperimente, kalimi nga një hapësirë në tjetrën e ka vështirësuar rikujtimin e informacionit. Në eksperimente të tjera, efekti nuk është gjetur në mën...

www.radiolyra.com  27.shtator.2026 ora 11:20 Një shpjegim i famshëm për psikologjinë e varfërisë nuk u mbështet nga rianaliza dhe përsëritja Një studim në Nature Communications rishqyrtoi hipotezën e “tunelit të vëmendjes”. Sipas kësaj teorie, mungesa e parave ose burimeve e përqendron mendjen te nevoja urgjente, por zvogëlon vëmendjen ndaj informacionit tjetër potencialisht të dobishëm. Provat e verifikuara Mbështetja eksperimentale për mekanizmin mbështetej fort te një lojë laboratorike e njohur si “Angry Blueberries”, ku pjesëmarrësve u caktoheshin burime të shumta ose të pakta. Autorët e rinj: rianalizuan të dhënat e eksperimentit origjinal me 68 pjesëmarrës; morën parasysh një përsëritje të mëvonshme me 1.010 pjesëmarrës; zhvilluan një përsëritje konceptuale të pararegjistruar me 174 pjesëmarrës; arritën në përfundimin se rezultatet nuk mbështesin interpretimin origjinal të një “tuneli” të veçantë të shkaktuar nga mungesa. Rezultatet përshtateshin më mirë me një shpjegim alter...

 www.radiolyra.com  27.shtator.2026 ora 11:15 Provat për përfitimet e “detoksit” nga rrjetet sociale janë shumë më të dobëta sesa sugjerojnë politikat Një rishikim në Communications Psychology kontrolloi 12.058 publikime dhe analizoi hollësisht 45 studime të ndërhyrjeve që reduktonin ose ndërprisnin përdorimin e rrjeteve sociale. Studimet ishin botuar ndërmjet viteve 2015 dhe 2025. Provat e verifikuara Rezultatet për mirëqenien dhe shëndetin mendor ishin përgjithësisht të vogla, të paqëndrueshme ose statistikisht të padallueshme. Autorët identifikuan dobësi të përhapura në projektimin dhe zbatimin e ndërhyrjeve. Vetëm një nga 45 studimet kishte kampion me moshë mesatare nën gjashtëmbëdhjetë vjeç. Kjo krijon një mospërputhje të madhe: politikat kufizuese synojnë kryesisht fëmijët, ndërsa provat eksperimentale vijnë pothuajse tërësisht nga të rriturit. Rishikimi në Communications Psychology⁠ Communications Psychology Çfarë ka ndryshuar Debati shpesh paraqitet sikur eksperimentet...

 www.radiolyra.com  25 shtator 2026 Nga drejtimi i inteligjencës te arresti shtëpiak:  Për çfarë akuzohet Vlora Hyseni? Rasti i Vlora Hysenit është një nga zhvillimet më të rënda që kanë prekur institucionet e sigurisë kombëtare në Shqipëri. Ish-drejtoresha e Shërbimit Informativ të Shtetit – SHISH është shkarkuar nga detyra dhe ndodhet nën masën e sigurisë “arrest në shtëpi”, ndërsa hetohet nga Prokuroria e Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar. Akuzat lidhen me dyshimin se Hyseni ka ndihmuar biznesmenin Ergys Agasi gjatë kohës kur ai kërkohej nga drejtësia dhe se i ka dhënë atij informacione sekrete. Megjithatë, duhet theksuar se këto janë akuza në fazën e hetimit. Vlora Hyseni nuk është shpallur fajtore me vendim përfundimtar dhe, sipas ligjit, gëzon prezumimin e pafajësisë. Kush është Vlora Hyseni? Vlora Hyseni është një zyrtare e inteligjencës me origjinë nga Kosova. Ajo ka mbajtur disa funksione të rëndësishme në Agjencinë e Kosovës për Inteligjencë –...

 www.radiolyra.com   25 shtator 2026, në orën 08:17 GËNJESHTRA – KUR E VËRTETA HUMB ZËRIN Gënjeshtra është një nga kundërthëniet më të mëdha të njeriut. Ne e çmojmë të vërtetën, por jo gjithmonë jemi të gatshëm ta dëgjojmë. E dënojmë mashtrimin, por ndonjëherë gënjejmë për të mbrojtur veten, për të shmangur përgjegjësinë, për të ruajtur një marrëdhënie apo për të krijuar një pamje më të bukur se realiteti. Por çfarë është në të vërtetë gënjeshtra? A është vetëm një pohim i pavërtetë? Apo fillon më herët, në çastin kur ne e njohim të vërtetën, por vendosim ta fshehim? Një njeri mund të mos thotë asnjë fjalë të pavërtetë dhe përsëri të mashtrojë. Ai mund të heshtë në momentin vendimtar, të tregojë vetëm gjysmën e ngjarjes, të largojë vëmendjen nga fakti kryesor ose të krijojë një përshtypje të rreme. Prandaj, gënjeshtra nuk jeton vetëm brenda fjalëve. Ajo jeton edhe në qëllimin që qëndron pas tyre. Pse gënjen njeriu? Njeriu gënjen sepse ka frikë. Ka frikë se mos humbet dash...

 www.radiolyra.com  Klaustrofobia – kur hapësira e mbyllur shkakton frikë Klaustrofobia është frikë e fortë dhe e vazhdueshme nga hapësirat e mbyllura, të ngushta ose nga situatat ku personi mendon se nuk mund të largohet shpejt. Në psikologjinë klinike klasifikohet si fobi specifike e tipit situacional. Fjala vjen nga latinishtja claustrum, që do të thotë vend i mbyllur, dhe nga greqishtja phobos, që do të thotë frikë. Klaustrofobia nuk është thjesht siklet në një dhomë të vogël. Te personi që e përjeton, edhe një hapësirë objektivisht e sigurt mund ta aktivizojë sistemin e alarmit të trupit sikur të ekzistonte një rrezik i menjëhershëm. Ku mund të shfaqet? Frika mund të aktivizohet në: ashensor; aeroplan; tunel; tren ose autobus të mbushur; dhomë pa dritare; bodrum; parking nëntokësor; pajisje për rezonancë magnetike; vende me shumë njerëz; radhë ku largimi duket i vështirë; automjet me dyer dhe dritare të mbyllura. Disa njerëz shqetësohen më shumë nga ngushtësia fizike. Të ...