Radio Lyra

 www.radiolyra.com  Rilindja Kombëtare Shqiptare – rruga nga mbijetesa kulturore drejt pavarësisë 19 shtator 2026 Historia e Rilindjes Kombëtare Shqiptare nuk është vetëm historia e disa figurave të shquara. Ajo është historia e një populli që, në rrethana jashtëzakonisht të vështira, u përpoq të ruante gjuhën, identitetin dhe trojet e veta. Historiani shqiptaro-amerikan Stavro Skëndi e trajton Rilindjen Kombëtare si një proces të gjatë politik, kulturor dhe arsimor. Sipas tij, shqiptarët hynë në shekullin nëntëmbëdhjetë pa një shtet të tyre, pa një sistem të përbashkët shkollor në gjuhën shqipe dhe pa një alfabet të njësuar. Për më tepër, ata ishin të ndarë administrativisht në disa vilajete të Perandorisë Osmane dhe u përkisnin tri besimeve kryesore fetare. Megjithatë, përtej dallimeve krahinore dhe fetare, ekzistonte një element që i bashkonte: gjuha shqipe. Lidhja Shqiptare e Prizrenit Një nga momentet vendimtare të zgjimit kombëtar ishte krijimi i Lidhjes Shqiptare të Pri...

www.radiolyra.com   19 shtator 2026 Bindjet tona ndikojnë nëse e dallojmë një video politike të manipuluar Një eksperiment ndërkombëtar në Humanities and Social Sciences Communications përfshiu 1.124 pjesëmarrës nga Mbretëria e Bashkuar, Italia dhe Sllovenia. Pjesëmarrësit panë video të manipuluara me inteligjencë artificiale për emigracionin dhe ndryshimet klimatike. Në to shfaqeshin Greta Thunberg, Donald Trump, Justin Trudeau dhe Viktor Orbán. Videot ndryshonin për nga cilësia teknike dhe përputhja e mesazhit me qëndrimet e njohura të personit. Provat e verifikuara Videot më bindëse dalloheshin më rrallë si të manipuluara. Ato vlerësoheshin më pozitivisht se manipulimet më pak bindëse. Realizmi i videos nuk e rriste drejtpërdrejt synimin për shpërndarje. Njohuritë më të mira mediatike lidheshin me dallim më të saktë, më pak pëlqim dhe gatishmëri më të ulët për shpërndarje. Qëndrimi pozitiv ndaj politikanit të paraqitur lidhej me dallim më të dobët të manipulimit dhe gatishm...

www.radiolyra.com  Gjumi mund të ndihmojë në parashikimin e rikthimit të psikozës 18.09.2026 Një studim gjatësor në Translational Psychiatry ndoqi 269 persona pas episodit të parë psikotik. Për tridhjetë ditë, pjesëmarrësit raportuan çdo ditë përmes telefonit: kohën dhe kohëzgjatjen e gjumit; vështirësinë për të fjetur; zgjimet gjatë natës; ndjenjën se nuk kishin fjetur mjaftueshëm. Rikthimet dhe simptomat u vlerësuan gjatë dymbëdhjetë muajve pasues, duke përdorur intervista të strukturuara dhe të dhëna klinike. Provat e verifikuara Një model i të mësuarit makinerik arriti: saktësi mesatare rreth 72%; aftësi dalluese prej AUC 0,75, që tregon parashikim mesatarisht të mirë, por jo të mjaftueshëm për përdorim të pavarur klinik. Ndjenja e gjumit të pamjaftueshëm dhe ndryshimet e parregullta në kohëzgjatjen e gjumit ishin parashikuesit më të fortë të rikthimit. Autorët krijuan edhe një platformë eksperimentale online për llogaritjen e rrezikut, por e përcaktojnë qartë si prototip kërki...

www.radiolyra.com   17 shtator 2026 Shoqëria – pasqyra ku shohim veten dhe botën Ne lindim si individë, por bëhemi njerëz shoqërorë përmes të tjerëve. Që nga dita e parë e jetës, familja, gjuha, kultura, shkolla, miqtë, puna, institucionet dhe rrethi ku jetojmë fillojnë të na mësojnë se çfarë konsiderohet normale, çfarë pranohet, çfarë dënohet dhe çfarë vlerësohet. Prandaj sociologjia nuk e sheh njeriun thjesht si një individ të izoluar. Ajo përpiqet të kuptojë lidhjen mes individit dhe strukturës shoqërore . Pyetja kryesore është: Sa prej asaj që jemi është zgjedhje personale dhe sa është rezultat i shoqërisë ku kemi lindur? Shoqëria nuk është vetëm një grup njerëzish Kur themi „shoqëri“, zakonisht mendojmë për një numër njerëzish që jetojnë në të njëjtin vend. Por sociologjikisht, shoqëria është shumë më tepër. Ajo përbëhet nga marrëdhënie, institucione, norma, role, vlera, hierarki dhe mënyra të organizimit të jetës. Familja është institucion shoqëror. Shkolla ës...

www.radiolyra.com  17.09.2026 Afro një në shtatë burra të rinj të bardhë në SHBA shprehu mbështetje për nacionalizmin e bardhë Studimi përdori tri anketa kombëtare me të rritur të bardhë johispanikë në Shtetet e Bashkuara. Përpara se të përgjigjeshin, pjesëmarrësve iu shpjegua se nacionalizmi i bardhë përfshin bindjen se të bardhët duhet të ruajnë shumicën, epërsinë kulturore dhe më shumë pushtet politik e ekonomik. Provat e verifikuara 4,9% e të rriturve të bardhë johispanikë mbështetën nacionalizmin e bardhë pasi iu shpjeguan qartë parimet e tij. Mbështetja arrinte në 13,5% te burrat e bardhë të rinj. Te burrat nga tetëmbëdhjetë deri në njëzet e nëntë vjeç, mbështetja ishte rreth trembëdhjetë pikë përqindjeje më e lartë sesa te burrat mbi gjashtëdhjetë e pesë vjeç. Ky dallim u përsërit në një kampion të dytë. Mbështetja ishte më e lartë te personat me më pak arsim, të ardhura më të ulëta, vështirësi personale dhe banim në zona me më shumë varfëri e probleme shoqërore. Nuk u gjet ...

 

www.radiolyra.com   16.09.2026 Dënim “në emër të popullit të Kosovës”? Jo, jo në emrin tonë! Sot, Gjykata Speciale në Hagë shqiptoi dënime të rënda ndaj Hashim Thaçit, Jakup Krasniqit, Kadri Veselit dhe Rexhep Selimit. Por krahas përmbajtjes së aktgjykimit, një formulim e bën vendimin edhe më të rëndë, më provokues dhe moralisht të papranueshëm: dënimi u shqiptua “në emër të popullit të Kosovës”. Në emër të cilit popull? Në emër të popullit që u dëbua me dhunë nga shtëpitë e veta? Në emër të njerëzve që panë familjarët të masakroheshin? Në emër të grave të dhunuara gjatë luftës? Në emër të mijëra të vrarëve dhe të zhdukurve, për fatin e shumë prej të cilëve Serbia ende nuk jep përgjigje? Apo në emër të një populli të cilit iu kërkua, nën presion të jashtëzakonshëm ndërkombëtar, të krijonte një gjykatë që do të merrej pothuajse ekskluzivisht me njërën palë të luftës? Ky formulim është një absurditet juridik i veshur me petkun e ligjit. Gjykata mund të mbështetet formalisht në l...