Radio Lyra

 www.radiolyra.com  Akrofobia – kur lartësia shndërrohet në frikë Akrofobia është frika e fortë dhe e vazhdueshme nga lartësitë. Termi vjen nga fjalët greke ákron, që do të thotë majë ose lartësi, dhe phóbos, që do të thotë frikë. Të kesh kujdes kur ndodhesh në një vend të lartë është krejtësisht normale. Ky kujdes na mbron nga rënia. Por te personat me akrofobi, frika është shumë më e madhe sesa rreziku real. Ajo mund të shfaqet edhe kur vendi është i sigurt, për shembull në një ndërtesë me barriera mbrojtëse, në një ballkon të mbyllur ose gjatë shikimit të një fotografie nga lartësia. Akrofobia konsiderohet fobi specifike, pra çrregullim ankthi i lidhur me një situatë të përcaktuar. Fobia nuk është dobësi karakteri dhe as mungesë guximi. Është një reagim i fuqishëm psikologjik dhe trupor ndaj një kërcënimi që truri e vlerëson si më të madh sesa është në të vërtetë.  psychiatry.org +1 Si shfaqet akrofobia? Kur personi ndodhet në lartësi ose vetëm mendon për të, mund të p...

www.radiolyra.com  PESËDHJETË VJET STUDIME PËR QYTETET ILIRE Neritan Ceka ILIRIA, Nr. 1–2, 1998, faqet 121–125 Ky pesëdhjetëvjetor i krijimit të Muzeut Arkeologjik-Etnografik në Tiranë përkon edhe me fillimin e studimeve për qytetin ilir. Ka qenë Hasan Ceka, i cili në artikullin e tij “Zbulimi i një qyteti antik në rrethin e Tiranës”, të botuar në Buletinin e Institutit të Shkencave, seria Shkencat Shoqërore, 1951, nr. 1, f. 86–89, përdori për herë të parë termin qytet ilir. Kjo përbën një shkëputje nga tradita e deriatëhershme e krijuar nga arkeologët e huaj, si Karl Patsch, Camillo Prashniker e Luigi Ugolini, të cilët i patën konsideruar Amantian, Bylisin, Lisin etj., si subkoloni helene në thellësi të territorit ilir. Është pikërisht Hasan Ceka, i cili bëri edhe përpjekjen e parë për gërmimin e një qyteti të rëndësishëm ilir si Amantia, gërmime të cilat u çuan më tej dhe u botuan nga Skënder Anamali. Në këtë periudhë të hershme të zhvillimit të shkallës kombëtare të arkeologjisë...

 www.radiolyra.com  21 shtator 2026 STRESI – KUR MEKANIZMI QË NA MBRON FILLON TË NA DËMTOJË Stresi është pjesë normale e jetës. Ai nuk është domosdoshmërisht sëmundje dhe as gjithmonë armik. Në kuptimin biologjik, stresi është reagimi i trurit dhe i trupit ndaj një kërkese, kërcënimi ose ndryshimi që kërkon përshtatje. Një provim, një afat pune, një problem financiar, një konflikt familjar, një sëmundje apo një pasiguri e vazhdueshme mund ta aktivizojnë këtë reagim. Edhe ngjarjet pozitive, si martesa, lindja e një fëmije ose fillimi i një pune të re, mund të shkaktojnë stres, sepse kërkojnë përshtatje. Çfarë ndodh në trup kur stresohemi? Kur truri vlerëson se përballë nesh ekziston një rrezik, hipotalamusi aktivizon sistemin nervor simpatik. Gjëndrat mbiveshkore çlirojnë adrenalinë dhe hormone të tjera që e përgatisin trupin për reagimin e njohur si “lufto ose ik”. Zemra rreh më shpejt. Frymëmarrja përshpejtohet. Muskujt tensionohen. Presioni i gjakut mund të rritet. Vëm...

 www.radiolyra.com  Njerëzit me depresion mësuan të ndikonin në një qendër të motivimit në tru—por përfitimi ishte jetëshkurtër Një provë e randomizuar dhe e kontrolluar në Molecular Psychiatry testoi biofeedback-un me rezonancë magnetike funksionale prej shtatë Tesla. Gjashtëdhjetë e dy persona pa trajtim medikamentoz—me depresion madhor ose pa çrregullim psikiatrik—u caktuan rastësisht në biofeedback aktiv ose të rremë. Grupi aktiv shikonte në kohë reale një tregues të aktivitetit të zonës tegmentale ventrale, një rajon i vogël dopaminergjik i lidhur me motivimin dhe shpërblimin. Provat e verifikuara Grupi me depresion që mori biofeedback real tregoi përmirësim më të madh klinik menjëherë pas seancës dhe pas 24 orësh. Përmirësimi u pa kryesisht te humori depresiv dhe afekti negativ, jo te afekti pozitiv. Trajnimi aktiv forcoi komunikimin funksional ndërmjet zonës tegmentale ventrale dhe korteksit ballor anësor. Aftësia më e mirë për ta rregulluar rajonin cerebral lidhej me p...

www.radiolyra.com  Trauma në fëmijëri nuk u lidh në mënyrë të qëndrueshme me zvogëlimin e hipokampusit dhe amigdalës Një rishikim sistematik në Translational Psychiatry analizoi 29 studime, me gjithsej 3.056 persona me çrregullime psikotike ose çrregullim bipolar. Studiuesit shqyrtuan nëse përvojat e rënda gjatë fëmijërisë lidheshin me ndryshime në vëllimin e lëndës gri në rajonet cerebrale të ndjeshme ndaj stresit. Provat e verifikuara Shumica e studimeve individuale raportonin lidhje ndërmjet traumës dhe vëllimit më të vogël të lëndës gri, veçanërisht në rajonet paraballore. Megjithatë, rezultatet për hipokampusin dhe amigdalën ishin të paqëndrueshme. Meta-analiza e pesë studimeve për hipokampusin nuk gjeti lidhje statistikisht domethënëse. Edhe meta-analiza e katër studimeve për amigdalën nuk gjeti lidhje domethënëse. Cilësia e përgjithshme e studimeve u vlerësua si mesatare dhe heterogjeniteti ishte i lartë. Meta-analiza në Translational Psychiatry⁠� Çfarë ka ndryshuar Hipokamp...

 www.radiolyra.com  Rilindja Kombëtare Shqiptare – rruga nga mbijetesa kulturore drejt pavarësisë 19 shtator 2026 Historia e Rilindjes Kombëtare Shqiptare nuk është vetëm historia e disa figurave të shquara. Ajo është historia e një populli që, në rrethana jashtëzakonisht të vështira, u përpoq të ruante gjuhën, identitetin dhe trojet e veta. Historiani shqiptaro-amerikan Stavro Skëndi e trajton Rilindjen Kombëtare si një proces të gjatë politik, kulturor dhe arsimor. Sipas tij, shqiptarët hynë në shekullin nëntëmbëdhjetë pa një shtet të tyre, pa një sistem të përbashkët shkollor në gjuhën shqipe dhe pa një alfabet të njësuar. Për më tepër, ata ishin të ndarë administrativisht në disa vilajete të Perandorisë Osmane dhe u përkisnin tri besimeve kryesore fetare. Megjithatë, përtej dallimeve krahinore dhe fetare, ekzistonte një element që i bashkonte: gjuha shqipe. Lidhja Shqiptare e Prizrenit Një nga momentet vendimtare të zgjimit kombëtar ishte krijimi i Lidhjes Shqiptare të Pri...

www.radiolyra.com   19 shtator 2026 Bindjet tona ndikojnë nëse e dallojmë një video politike të manipuluar Një eksperiment ndërkombëtar në Humanities and Social Sciences Communications përfshiu 1.124 pjesëmarrës nga Mbretëria e Bashkuar, Italia dhe Sllovenia. Pjesëmarrësit panë video të manipuluara me inteligjencë artificiale për emigracionin dhe ndryshimet klimatike. Në to shfaqeshin Greta Thunberg, Donald Trump, Justin Trudeau dhe Viktor Orbán. Videot ndryshonin për nga cilësia teknike dhe përputhja e mesazhit me qëndrimet e njohura të personit. Provat e verifikuara Videot më bindëse dalloheshin më rrallë si të manipuluara. Ato vlerësoheshin më pozitivisht se manipulimet më pak bindëse. Realizmi i videos nuk e rriste drejtpërdrejt synimin për shpërndarje. Njohuritë më të mira mediatike lidheshin me dallim më të saktë, më pak pëlqim dhe gatishmëri më të ulët për shpërndarje. Qëndrimi pozitiv ndaj politikanit të paraqitur lidhej me dallim më të dobët të manipulimit dhe gatishm...