Radio Lyra

 www.radiolyra.com JUSTINA SHIROKA-PULA ZGJIDHET PRESIDENTE E KOSOVËS 7 tetor 2026 Kuvendi i Republikës së Kosovës ka zgjedhur akademiken Justina Shiroka-Pula presidente të Republikës së Kosovës , duke i dhënë fund një periudhe të gjatë pasigurie politike rreth kreut të shtetit. Zgjedhja e saj u bë në orët e fundit të afatit kushtetues, i cili përfundonte më 6 tetor. Zgjedhja e presidentes erdhi pas negociatave intensive ndërmjet partive parlamentare. Kryeministri Albin Kurti propozoi emrin e Justina Shiroka-Pulës, ndërsa Partia Demokratike e Kosovës, e drejtuar nga Bedri Hamza, deklaroi se e pranonte kandidaturën e saj. PDK-ja propozoi Eliza Hoxhën si kundërkandidate në procesin e votimit. Arritja e marrëveshjes ishte vendimtare, sepse Gjykata Kushtetuese kishte përcaktuar se afati gjashtëdhjetëditor për zgjedhjen e presidentit përfundonte më 6 tetor 2026 . Në rast të dështimit për zgjedhjen e kreut të shtetit, vendi rrezikonte shpërndarjen e Kuvendit dhe një tjetër proces zgjedho...

www.radiolyra.com  Mbretëria e Bashkuar miraton planin për rregullimin e inteligjencës artificiale në shëndetësi  6 tetor 2026 Faktet e verifikuara: Qeveria britanike pranoi të gjitha 44 rekomandimet e Komisionit Kombëtar për Rregullimin e Inteligjencës Artificiale në Shëndetësi. Drejtimi kryesor është kalimi nga një kontroll i vetëm para miratimit te mbikëqyrja e pajisjeve mjekësore me inteligjencë artificiale gjatë gjithë jetës së tyre të përdorimit.  GOV.UK Masat fillestare përfshijnë: udhëzim paraprak deri në dhjetor 2026 për sistemet mjekësore që ndryshojnë ose përmirësohen pas vendosjes në përdorim; konsultim gjatë vitit 2027 për klasifikimin e pajisjeve me inteligjencë artificiale; mbikëqyrje më të fortë pas daljes në treg; shqyrtimin e miratimeve me faza, që do të lejonin përdorim më të hershëm në Shërbimin Kombëtar Shëndetësor, nën mbikëqyrje dhe me mbledhje të mëtejshme provash; forcimin e transparencës, përfshirjes së pacientëve dhe mundësive për ankesë e kompe...

 www.radiolyra.com  Provë klinike: agjenti me IA përmirësoi marrjen e historisë mjekësore para vizitës okulistike Data e publikimit: 5 tetor 2026 Faktet e verifikuara: Në një provë klinike të rastësishme, të rishikuar nga kolegët dhe të botuar në npj Digital Medicine, 172 pacientë jo-urgjentë u caktuan te një agjent me model të madh gjuhësor ose te mjekë rezidentë. Agjenti arriti rezultat mesatar 17,7 pikë më të lartë për plotësinë dhe cilësinë e historisë mjekësore (95% CI: 14,1–21,3; p<0,001). Pacientët e vlerësuan gjithashtu më lart për durim dhe empati. Ndërveprimet me IA zgjatën mesatarisht 11,2 minuta, kundrejt 3,1 minutave me rezidentët. Nuk u gjet ndryshim domethënës në cilësinë e rekomandimeve për ekzaminime.  nature.com Në një analizë eksploruese të bazuar vetëm në historinë e pacientit, IA arriti F1 prej 0,85 për diagnozën, kundrejt 0,68 për rezidentët. Kur përfshiheshin shenjat nga ekzaminimi fizik i syrit, diferenca ngushtohej—një tregues se ekzaminimi kli...

 

 www.radiolyra.com 06.tetor.2026  Kosova ndërmjet dy luftërave botërore: reforma agrare, kolonizimi dhe shpërnguljet Historianë orientues: Marenglen Verli dhe studiues të historisë së Kosovës. Pas vitit 1918 , Kosova u përfshi në Mbretërinë e Serbëve, Kroatëve dhe Sllovenëve, e cila më vonë mori emrin Mbretëria e Jugosllavisë. Gjatë periudhës ndërmjet dy luftërave, autoritetet zbatuan reforma agrare dhe politika kolonizimi që ndryshuan marrëdhëniet e pronësisë dhe vendosjen e popullsisë. Studimet dokumentojnë marrjen dhe rishpërndarjen e tokave, vendosjen e kolonëve dhe presionet ndaj shqiptarëve. Për popullsinë bujqësore, humbja e tokës prekte drejtpërdrejt mundësinë e jetesës. Kjo është fusha e trajtuar në monografinë e Marenglen Verlit Reforma agrare kolonizuese në Kosovë: 1918–1941 dhe në kërkime të tjera mbi politikat e Beogradit. www.bksh.al Një dokument i veçantë është memorandumi i Vasa Çubrilloviqit i vitit 1937 , i njohur si Dëbimi i shqiptarëve . Ai propozonte larg...

 www.radiolyra.com  Çfarë ndodh me të dhënat tona në internet dhe sa të sigurt jemi? 4 tetor 2026 Sa herë hapim një faqe interneti, përdorim një aplikacion ose bisedojmë me ChatGPT, ndajmë informacion. Ndonjëherë e bëjmë me vetëdije: shkruajmë emrin, publikojmë një fotografi ose dërgojmë një dokument. Herë të tjera, informacioni mblidhet gjatë përdorimit: cilat faqe vizitojmë, çfarë kërkojmë, sa kohë qëndrojmë dhe çfarë pajisjeje përdorim. Këto të dhëna mund të shërbejnë për funksionimin e shërbimit, personalizimin, analizimin e përdorimit dhe reklamimin.  consumer.ftc.gov Prandaj, pyetja për privatësinë nuk kufizohet te ajo që publikojmë. Duhet të pyesim edhe çfarë mbledhin shërbimet gjatë përdorimit, si e interpretojnë dhe kujt mund t’ia japin. Platformat mund ta përdorin aktivitetin tonë për të vlerësuar interesat dhe për të përzgjedhur përmbajtje. Megjithatë, një veprim nuk e shpjegon gjithmonë arsyen që qëndron pas tij. Nëse dikush lexon për një sëmundje, kjo nuk pro...

www.radiolyra.com  Prirja gjenetike për ADHD dhe depresion lidhej me vështirësi të ndryshme sipas moshës Një studim në Molecular Psychiatry analizoi të dhënat gjatësore të kohortës britanike ALSPAC. Në kampionin e plotësuar statistikisht u përfshinë 8.591 pjesëmarrës, të ndjekur nga fëmijëria deri në moshën 24–25 vjeç. Studiuesit llogaritën rezultate poligjenike për ADHD-në, autizmin, skizofreninë, çrregullimin bipolar, depresionin dhe ankthin, pastaj i krahasuan me marrëdhëniet me bashkëmoshatarët, arsimin, punësimin dhe vetëvrasshmërinë. Provat e verifikuara Rezultati poligjenik për ADHD lidhej me probleme ndërmjet bashkëmoshatarëve dhe rezultate më të dobëta arsimore ose profesionale në të tria fazat e jetës. Rezultati për depresion lidhej me probleme shoqërore në fëmijëri dhe rini, ndërsa lidhjet me arsimin, punësimin dhe vetëvrasshmërinë u shfaqën më qartë nga adoleshenca. Rezultati për autizëm lidhej me probleme ndërmjet bashkëmoshatarëve dhe vetëvrasshmëri në fëmijëri, por e...