Radio Lyra

 www.radiolyra.com 06.tetor.2026  Kosova ndërmjet dy luftërave botërore: reforma agrare, kolonizimi dhe shpërnguljet Historianë orientues: Marenglen Verli dhe studiues të historisë së Kosovës. Pas vitit 1918 , Kosova u përfshi në Mbretërinë e Serbëve, Kroatëve dhe Sllovenëve, e cila më vonë mori emrin Mbretëria e Jugosllavisë. Gjatë periudhës ndërmjet dy luftërave, autoritetet zbatuan reforma agrare dhe politika kolonizimi që ndryshuan marrëdhëniet e pronësisë dhe vendosjen e popullsisë. Studimet dokumentojnë marrjen dhe rishpërndarjen e tokave, vendosjen e kolonëve dhe presionet ndaj shqiptarëve. Për popullsinë bujqësore, humbja e tokës prekte drejtpërdrejt mundësinë e jetesës. Kjo është fusha e trajtuar në monografinë e Marenglen Verlit Reforma agrare kolonizuese në Kosovë: 1918–1941 dhe në kërkime të tjera mbi politikat e Beogradit. www.bksh.al Një dokument i veçantë është memorandumi i Vasa Çubrilloviqit i vitit 1937 , i njohur si Dëbimi i shqiptarëve . Ai propozonte larg...

 www.radiolyra.com Ilirët përbënin një nga popujt më të vjetër autoktonë të Gadishullit Ballkanik, me një shtrirje gjeografike nga Deti Adriatik deri te lumenjtë Danub dhe Moravë. Historiografia dhe arkeologjia bashkëkohore e vendosin formimin e etnosit ilir në Epokën e Bronzit të Vonë dhe fillimin e Epokës së Hekurit, përkatësisht rreth mijëvjeçarit të dytë dhe mijëvjeçarit të parë para erës sonë. Ky formim nuk ndodhi përmes një migrimi të papritur, por përmes zhvillimit të pandërprerë kulturor të fiseve vendase në territorin e Ballkanit Perëndimor. Përpara se të kishin kontakt me besimet monoteiste, ilirët ndiqnin një sistem besimi politeist dhe natyrist, i cili bazohej në nderimin e forcave të natyrës, diellit, ujit dhe kultit të kafshëve mbrojtëse. Dielli konsiderohej simbol i ripertëritjes së jetës, ndërsa gjarpri gëzonte një vend thelbësor si mbrojtës i vatrës familjare dhe simbol i pjellorisë, element ky i dëshmuar gjerësisht nga zbukurimet metalike dhe armët e zbuluara në v...

www.radiolyra.com  PESËDHJETË VJET STUDIME PËR QYTETET ILIRE Neritan Ceka ILIRIA, Nr. 1–2, 1998, faqet 121–125 Ky pesëdhjetëvjetor i krijimit të Muzeut Arkeologjik-Etnografik në Tiranë përkon edhe me fillimin e studimeve për qytetin ilir. Ka qenë Hasan Ceka, i cili në artikullin e tij “Zbulimi i një qyteti antik në rrethin e Tiranës”, të botuar në Buletinin e Institutit të Shkencave, seria Shkencat Shoqërore, 1951, nr. 1, f. 86–89, përdori për herë të parë termin qytet ilir. Kjo përbën një shkëputje nga tradita e deriatëhershme e krijuar nga arkeologët e huaj, si Karl Patsch, Camillo Prashniker e Luigi Ugolini, të cilët i patën konsideruar Amantian, Bylisin, Lisin etj., si subkoloni helene në thellësi të territorit ilir. Është pikërisht Hasan Ceka, i cili bëri edhe përpjekjen e parë për gërmimin e një qyteti të rëndësishëm ilir si Amantia, gërmime të cilat u çuan më tej dhe u botuan nga Skënder Anamali. Në këtë periudhë të hershme të zhvillimit të shkallës kombëtare të arkeologjisë...

 www.radiolyra.com  Rilindja Kombëtare Shqiptare – rruga nga mbijetesa kulturore drejt pavarësisë 19 shtator 2026 Historia e Rilindjes Kombëtare Shqiptare nuk është vetëm historia e disa figurave të shquara. Ajo është historia e një populli që, në rrethana jashtëzakonisht të vështira, u përpoq të ruante gjuhën, identitetin dhe trojet e veta. Historiani shqiptaro-amerikan Stavro Skëndi e trajton Rilindjen Kombëtare si një proces të gjatë politik, kulturor dhe arsimor. Sipas tij, shqiptarët hynë në shekullin nëntëmbëdhjetë pa një shtet të tyre, pa një sistem të përbashkët shkollor në gjuhën shqipe dhe pa një alfabet të njësuar. Për më tepër, ata ishin të ndarë administrativisht në disa vilajete të Perandorisë Osmane dhe u përkisnin tri besimeve kryesore fetare. Megjithatë, përtej dallimeve krahinore dhe fetare, ekzistonte një element që i bashkonte: gjuha shqipe. Lidhja Shqiptare e Prizrenit Një nga momentet vendimtare të zgjimit kombëtar ishte krijimi i Lidhjes Shqiptare të Pri...

 www.radiolyra.com  A u romanizuan të gjithë ilirët në të njëjtën masë? Jo. Romanizimi i popullsive ilire ishte i pabarabartë, gradual dhe shumë më kompleks sesa një zëvendësim i thjeshtë i kulturës ilire me kulturën romake. Kur Roma pushtoi territoret e Ballkanit perëndimor, ajo nuk gjeti një popullsi homogjene. Termi “ilir” përfshinte një numër të madh bashkësish, fisesh dhe krahinash me organizim, ekonomi dhe kontakte të ndryshme me botën mesdhetare. Prandaj edhe reagimi ndaj sundimit romak ndryshoi nga një zonë në tjetrën. Studiuesit modernë madje e përdorin me kujdes termin “romanizim” , sepse ai mund të krijojë përshtypjen sikur Roma imponoi një kulturë dhe popullsitë vendase thjesht e pranuan atë. Arkeologjia bashkëkohore flet më shumë për integrim, përshtatje, ndërveprim dhe krijim identitetesh të përziera. Bregdeti u përfshi më shpejt në botën romake Një nga dallimet më të rëndësishme ishte ai midis zonave bregdetare dhe brendësisë malore . Bregdeti i provincës ...

 www.radiolyra.com Ilirët: prejardhja, besimet dhe shndërrimet nga bota antike te shqiptarët e periudhës osmane 6 shtator 2026 N uk ka një datë të vetme kur ilirët u asimiluan dhe as një moment kur të gjithë braktisën politeizmin. Burimet dëshmojnë procese të gjata, që ndryshonin sipas krahinës: pushtimin romak, përhapjen e gjuhës dhe kulturës romake, krishterizimin, ndryshimet e popullsisë në Mesjetën e hershme dhe, shumë më vonë, islamizimin e një pjese të madhe të shqiptarëve. Duhet korrigjuar edhe një pikë e rëndësishme në renditjen historike: osmanët nuk gjetën ilirë të antikitetit që ende praktikonin fenë e tyre të vjetër. Ata gjetën arbërorë të krishterë, me një histori të gjatë mesjetare. Lidhja ndërmjet këtyre periudhave duhet shpjeguar, pa i trajtuar si një popullsi që kishte mbetur e pandryshuar për dy mijë vjet. Kapitulli 2 gjurmon historinë e Shqipërisë përmes periudhave romake dhe bizantine. Paraardhësit e shqiptarëve bashkëkohorë ishin të integruar mirë në këto per...

  Çfarë besimi kishin ilirët para krishterimit dhe si u bënë të krishterë? Bazuar në studimet e Prof. Dr. Zef Mirditës Para përhapjes së krishterimit, ilirët nuk kishin një fe të vetme të organizuar në kuptimin që e njohim sot. Besimi i tyre ishte kryesisht politeist , pra besonin në shumë hyjni dhe në forcat e natyrës. Fiset ilire jetonin në një territor shumë të gjerë dhe për këtë arsye besimet ndryshonin nga një krahinë në tjetrën. Një hyjni që nderohej në një fis nuk ishte domosdoshmërisht po aq e rëndësishme te një fis tjetër. Besimet e vjetra të ilirëve Ilirët i lidhnin shumë besimet e tyre me natyrën. Dielli, uji, toka, malet, pyjet, kafshët dhe pjelloria kishin kuptime të veçanta fetare. Në disa zona janë gjetur dëshmi për kulte të lidhura me: Diellin dhe fuqinë e tij; gjarprin , i cili në disa tradita lidhej me shtëpinë, pjellorinë dhe botën e nëndheshme; ujin dhe burimet ; tokën dhe pjellorinë ; hyjni mbrojtëse të fiseve, qyteteve dhe familjeve; kultin e të ...

  1. Familja Romanov – trupat u dogjën, u dëmtuan me acid dhe u fshehën Rusi, 1918 Cari Nikolla II, gruaja Aleksandra, pesë fëmijët dhe disa shërbyes u ekzekutuan nga bolshevikët në Jekaterinburg. Pas vrasjes, trupat u transportuan drejt një zone pyjore. Për të vështirësuar identifikimin, disa prej trupave u lagën me acid sulfurik dhe benzinë, ndërsa një pjesë u dogj. Nëntë trupa u vendosën në një varr dhe dy të tjerë në një vend tjetër, me sa duket për të krijuar përshtypjen se jo e gjithë familja ishte vrarë. Vendndodhja e mbetjeve u mbajt e fshehtë për dekada. Varri kryesor u gjet në vitin 1979, por zbuluesit nuk guxuan ta bënin publik për shkak të regjimit sovjetik. . 2. Che Guevara – iu prenë duart dhe trupi u varros fshehurazi Bolivi, 1967 Pas kapjes dhe ekzekutimit të revolucionarit Ernesto “Che” Guevara, trupi i tij u ekspozua përkohësisht përpara gazetarëve dhe banorëve, në mënyrë që të vërtetohej vdekja. Më pas, një mjek ushtarak ia preu duart, të cilat do të pë...

NJERIU MË I RREZIKSHËM PËR POLITIKËN PANSLLAVISTE Isa Boletini akuzohej për vdekje, sepse më 1908 do të angazhohej me financat e tij të shumta, që të mbahet Kuvendi i Ferizajt dhe Kongresi i Manastirit, me moton se “Tash e tutje duhet të punojmë për Shqipni, duke e realizuar profecinë e ambasadorit të Ingliterës Goshen më 1880 në Stamboll kur thotë se: “Duhet të themelohet një Shqipëri, nga Selaniku e deri në Jeni Pazar” PSE U VRA ISA BOLETINI Më 1935 KOS, Qeveria e Mbretërisë Jugosllave dhe Klubi Kulturor serb në themelim do të bëjnë një rekapitullim lidhur me personalitet shqiptare, se cili është më i rrezikshmi për interesat e Jugosllavisë (lexo Serbisë). Në atë rekapitullim prej 764 faqesh (Uput za likvidaciju kaçaçkih banid dhe Uput za likuidaciju alabnskih prvaka), del se Isa Boletini në dokumente gjatë viteve 1881-1916 apostrofohet jo më pak se 8012 herë. Në vendin e dytë, del se ishte për politikën pansllaviste më i rrezikshëm Hasan Prishtina, i clili përmendet në 7005 ...