Çfarë ndodh me të dhënat tona në internet dhe sa të sigurt jemi?

 www.radiolyra.com 

Çfarë ndodh me të dhënat tona në internet dhe sa të sigurt jemi?

4 tetor 2026

Sa herë hapim një faqe interneti, përdorim një aplikacion ose bisedojmë me ChatGPT, ndajmë informacion. Ndonjëherë e bëjmë me vetëdije: shkruajmë emrin, publikojmë një fotografi ose dërgojmë një dokument. Herë të tjera, informacioni mblidhet gjatë përdorimit: cilat faqe vizitojmë, çfarë kërkojmë, sa kohë qëndrojmë dhe çfarë pajisjeje përdorim. Këto të dhëna mund të shërbejnë për funksionimin e shërbimit, personalizimin, analizimin e përdorimit dhe reklamimin. 

consumer.ftc.gov

Prandaj, pyetja për privatësinë nuk kufizohet te ajo që publikojmë. Duhet të pyesim edhe çfarë mbledhin shërbimet gjatë përdorimit, si e interpretojnë dhe kujt mund t’ia japin.

Platformat mund ta përdorin aktivitetin tonë për të vlerësuar interesat dhe për të përzgjedhur përmbajtje. Megjithatë, një veprim nuk e shpjegon gjithmonë arsyen që qëndron pas tij. Nëse dikush lexon për një sëmundje, kjo nuk provon se e ka atë. Mund të jetë duke kërkuar informacion për një të afërm ose duke përgatitur një shkrim. Profili që një sistem ndërton për ne mund të përmbajë edhe hamendësime të pasakta.

Komisioni Federal i Tregtisë i Shteteve të Bashkuara të Amerikës, në një raport të vitit 2024 mbi nëntë kompani të mëdha të rrjeteve sociale dhe shërbimeve të videove, dokumentoi mbledhje të gjerë informacioni dhe mangësi në praktikat e ruajtjes e të fshirjes. Gjetjet lidhen me kompanitë dhe praktikat e shqyrtuara; ato nuk nënkuptojnë se çdo shërbim në internet vepron njësoj. 

www.ftc.gov

Një pjesë e problemit lidhet me mënyrën si japim pëlqimin. Kur shfaqet një dokument i gjatë me kushte përdorimi, shpesh dëshirojmë vetëm të vazhdojmë. Por shtypja e një butoni nuk do të thotë domosdoshmërisht se e kemi kuptuar çdo pasojë. Pranimi i kushteve të shërbimit dhe pëlqimi për një përdorim të caktuar të të dhënave duhen dalluar. Informacioni për përpunimin duhet të paraqitet në mënyrë të qartë dhe të kuptueshme, siç shpjegon Autoriteti Suedez për Mbrojtjen e Privatësisë. 

www.imy.se

Këtu ka rëndësi edhe dallimi ndërmjet sigurisë dhe privatësisë. Siguria lidhet me mbrojtjen nga hyrjet e paautorizuara, vjedhja ose humbja e informacionit. Privatësia lidhet me mënyrën si përdoret ai informacion, për çfarë qëllimi dhe nga kush. Një shërbim mund të ketë masa sigurie dhe njëkohësisht t’i përpunojë të dhënat për disa qëllime të deklaruara në politikat e tij.

Në ChatGPT, çështja kërkon disa dallime të tjera. Kur dërgojmë një mesazh, ai përpunohet për të prodhuar përgjigjen. Sipas politikës europiane të OpenAI, shërbimi mund të mbledhë përmbajtjen që japim, materialet e ngarkuara, të dhënat e llogarisë dhe informacion teknik për pajisjen e përdorimin. Kjo përfshin edhe adresën e protokollit të internetit, e cila mund të përdoret për të përcaktuar zonën e përgjithshme nga ku lidhemi. 

openai.com

Përpunimi i mesazhit, ruajtja e bisedës, kujtesa për personalizim dhe përdorimi për trajnimin e modeleve janë procese të ndryshme. Çaktivizimi i përdorimit për trajnim nuk e fshin historikun. Për llogaritë individuale, përdoruesi mund të ndalojë përdorimin e bisedave të reja për përmirësimin e modeleve përmes cilësimeve përkatëse. 

help.openai.com

OpenAI shpjegon gjithashtu se dërgimi vullnetar i një vlerësimi për përgjigjen mund të lejojë përdorimin e bisedës përkatëse për përmirësimin e modeleve, edhe kur përdorimi i zakonshëm për trajnim është çaktivizuar. Kjo tregon pse hollësitë e cilësimeve dhe të veprimeve tona kanë rëndësi. 

help.openai.com

Kujtesa e ChatGPT-së shërben për personalizimin. Mund të ndihmojë që të mos përsërisim gjuhën që preferojmë, mënyrën si i dëshirojmë përgjigjet ose hollësi të projekteve tona. Por kujtesa e ruajtur mund të jetë e ndarë nga biseda ku është dhënë informacioni. Fshirja e asaj bisede nuk e fshin domosdoshmërisht kujtesën, ndërsa çaktivizimi i kujtesës nuk i fshin vetvetiu bisedat e vjetra. Për heqjen e një informacioni mund të nevojitet trajtimi i secilit burim ku ai gjendet. 

help.openai.com

Një pyetje tjetër është nëse njerëz të autorizuar mund të shohin përmbajtjen. Sipas OpenAI, një numër i kufizuar punonjësish dhe ofruesish të besuar mund të kenë qasje kur nevojitet për sigurinë, mbështetjen teknike, çështje ligjore ose përmirësimin e modeleve kur lejohet. Kompania deklaron se qasja kufizohet dhe monitorohet. Gjithashtu deklaron se nuk i shet të dhënat dhe nuk ua ndan bisedat e ChatGPT reklamuesve. Këto janë deklarimet e kompanisë për praktikat e saj, jo një garanci se rreziku është zero. 

help.openai.com

Edhe fjala “fshirje” kërkon sqarim. Në ChatGPT, një bisedë e fshirë largohet menjëherë nga pamja e llogarisë dhe planifikohet për fshirje nga sistemet brenda tridhjetë ditësh, me përjashtime të përcaktuara për sigurinë, detyrimet ligjore ose përmbajtjen e çidentifikuar dhe të shkëputur më parë nga llogaria. Arkivimi, ndërkaq, e mban bisedën të ruajtur. Skedarët e ruajtur veçmas në bibliotekë mund të kërkojnë fshirje të veçantë. 

help.openai.com

Bisedat e përkohshme ofrojnë kufizime shtesë. Ndërsa mbeten të përkohshme, nuk shfaqen në historikun e zakonshëm, nuk krijojnë ose përditësojnë kujtesa dhe nuk përdoren për përmirësimin e modeleve. Megjithatë, një kopje mund të ruhet deri në tridhjetë ditë për siguri. Sipas dokumentacionit aktual, një bisedë e përkohshme e personalizuar mund të përdorë kujtesa ekzistuese; nëse ruhet si bisedë e zakonshme, zbatohen rregullat përkatëse të llogarisë. 

help.openai.com +1

Në internetin e gjerë, kontrolli vështirësohet edhe nga kopjet. Një fotografi mund të shkarkohet dhe një postim mund të ruhet nga dikush tjetër. Fshirja e origjinalit nuk na jep kontroll automatik mbi çdo kopje. Për këtë arsye, kujdesi para publikimit ka vlerë të veçantë.

Ky kujdes duhet të përfshijë edhe privatësinë e të tjerëve. Një fotografi familjare, një histori dëgjuesi ose një mesazh privat mund të përmbajë hollësi që personi nuk dëshiron t’i bëjë publike. Për një medium si Radio Lyra, një praktikë e përgjegjshme është të sqarohet paraprakisht çfarë mund të transmetohet dhe nëse lejohet përdorimi i emrit. Veçanërisht për fëmijët, ia vlen të mendojmë edhe si mund ta përjetojnë më vonë publikimin e sotëm.

Në Suedi dhe në Bashkimin Europian, Rregullorja e Përgjithshme për Mbrojtjen e të Dhënave parashikon të drejta për informim, qasje, korrigjim dhe, kur plotësohen kushtet, fshirje ose kufizim të përpunimit. E drejta për fshirje ka përjashtime, përfshirë disa detyrime ligjore dhe mbrojtjen e lirisë së shprehjes. Në Suedi, ankesat për përpunim të gabuar mund t’i drejtohen Autoritetit Suedez për Mbrojtjen e Privatësisë. 

www.imy.se

Për përdorimin e përditshëm, mund të fillojmë me disa zakone të thjeshta: të mbrojmë llogaritë me fjalëkalime të veçanta, të aktivizojmë verifikimin me dy hapa kur ofrohet dhe të kontrollojmë lejet e aplikacioneve. Përpara ngarkimit të një dokumenti, mund të mbulojmë numrat personalë, adresat dhe hollësitë që nuk nevojiten. Në biseda, shpesh mund të marrim ndihmë duke përshkruar problemin pa zbuluar identitetin e personave.

Privatësia kërkon përgjegjësi edhe nga kompanitë: shpjegime të kuptueshme, kontrolle të përdorshme dhe masa mbrojtjeje. Përdoruesi nuk mund të shohë ose të kontrollojë çdo proces që ndodh pas ekranit. Por mund të ndalet përpara se të ndajë informacion dhe të pyesë: “A nevojitet kjo e dhënë për atë që dua të bëj, dhe a e kuptoj çfarë mund të ndodhë me të?”