Pse po forcohet e djathta radikale në Evropë

 www.radiolyra.com 

8 shtator 2026

Pse po forcohet e djathta radikale në Evropë – dhe pse emigracioni është bërë çështja kryesore?

Evropa po përjeton një ndryshim të dukshëm politik. Parti që para njëzet apo tridhjetë vjetësh konsideroheshin periferike, radikale ose të papranueshme për partitë tradicionale, sot në disa vende po marrin një të pestën, një të katërtën, madje në raste të caktuara mbi dyzet për qind të votave.

Një nga temat kryesore që po ushqen këtë rritje është emigracioni.

Por duhet bërë një sqarim që në fillim.

Të thuash se miliona evropianë po votojnë thjesht “kundër të huajve” është tepër e thjeshtuar. Hulumtimet tregojnë se votuesit mund të kenë motive të ndryshme: frikë nga emigracioni i pakontrolluar, shqetësim për kriminalitetin, integrimin, identitetin kulturor, banesat, shërbimet sociale, ekonominë ose humbjen e besimit te partitë tradicionale.

Studimet shkencore tregojnë se perceptimi se emigracioni kërcënon kulturën, sigurinë ose burimet ekonomike të popullsisë vendase lidhet fuqishëm me mbështetjen për partitë e djathta radikale. Por studiuesit paralajmërojnë gjithashtu se numri real i emigrantëve nuk e shpjegon vetë fenomenin. Shpesh perceptimi i kërcënimit është më i rëndësishëm sesa numri real i emigrantëve.

Gjermania – rasti që po trondit Evropën

Shembulli më aktual është Gjermania.

Partia Alternative für Deutschland, AfD, e klasifikuar gjerësisht si e djathtë ekstreme ose radikale, ka bërë një avancim historik.

Në zgjedhjet rajonale të Saksoni-Anhaltit, më 6 shtator 2026, AfD mori rreth 44 për qind të votave. Në sondazhet kombëtare të raportuara nga Reuters, partia ka arritur rreth 28 për qind, duke dalë në krye të disa matjeve kombëtare.

Politika e AfD-së përfshin kufizimin e azilit, deportimin e personave që nuk kanë të drejtë qëndrimi dhe reduktimin drastik të emigracionit.

Rezultati në Gjermaninë lindore tregon se çështja nuk lidhet vetëm me emigracionin. Pakënaqësia ekonomike, dallimet mes lindjes dhe perëndimit të Gjermanisë dhe mosbesimi ndaj qeverisë federale kanë luajtur gjithashtu rol të rëndësishëm.

Franca – Rassemblement National shumë pranë pushtetit

Në Francë, Rassemblement National, partia e Marine Le Pen dhe Jordan Bardella, është bërë një nga forcat më të mëdha politike të vendit.

Sondazhet e verës së vitit 2026 e vendosin Marine Le Pen rreth 36 për qind në raundin e parë të një gare hipotetike presidenciale për vitin 2027, shumë përpara kundërshtarëve kryesorë.

Emigracioni, kontrolli i kufijve, siguria dhe identiteti kombëtar francez janë ndër temat qendrore të kësaj partie.

Prandaj Franca është një nga vendet ku mundësia që e djathta radikale të marrë presidencën nuk konsiderohet më një skenar periferik.

Austria – FPÖ fitoi zgjedhjet

Në Austri, Freiheitliche Partei Österreichs, FPÖ, fitoi zgjedhjet parlamentare të vitit 2024 me 28,8 për qind të votave.

Fushata e saj u përqendrua fuqishëm te emigracioni, azili dhe ideja e një “Austrie fortesë”.

Megjithatë, fitorja zgjedhore nuk i dha automatikisht drejtimin e qeverisë, sepse partitë e tjera arritën të krijojnë një koalicion pa FPÖ-në.

Kjo tregon një fenomen interesant: një parti mund të bëhet më e madhja në vota, por të mbetet jashtë qeverisë nëse partitë e tjera refuzojnë bashkëpunimin me të.

Portugalia – ngritja spektakolare e Chega

Portugalia dikur konsiderohej një nga vendet e Evropës Perëndimore ku ekstremi i djathtë kishte shumë pak hapësirë.

Situata ndryshoi shpejt.

Në zgjedhjet e vitit 2025, partia Chega fitoi 60 nga 230 vende në parlament, duke u bërë forca e dytë më e madhe dhe opozita kryesore parlamentare.

Chega ka ndërtuar një pjesë të madhe të identitetit politik mbi emigracionin, kriminalitetin, rendin publik dhe kritikën ndaj elitave politike.

Spanja – Vox po përfiton nga kriza e emigracionit

Në Spanjë, partia Vox është një tjetër forcë e rëndësishme e së djathtës radikale.

Kriza e emigracionit në Ceuta gjatë vitit 2026 ka ndikuar drejtpërdrejt në opinionin publik.

Një sondazh i raportuar më 7 shtator tregonte se Vox kishte arritur rreth 17,8 për qind të mbështetjes dhe se pakënaqësia me mënyrën se si qeveria po menaxhonte emigracionin kishte favorizuar të djathtën.

Suedia – Sverigedemokraterna është tashmë pjesë e qendrës së pushtetit

Edhe Suedia është një shembull shumë domethënës.

Sverigedemokraterna – Demokratët e Suedisë, një parti që e ndërtoi ngritjen e saj kryesisht mbi kundërshtimin ndaj emigracionit masiv, ka prej vitit 2022 ndikim të drejtpërdrejtë mbi politikat e qeverisë së djathtë.

Pak para zgjedhjeve parlamentare të 13 shtatorit 2026, mbështetja e partisë në sondazhe është afërsisht 20 për qind.

Nën ndikimin e shumicës së djathtë, Suedia ka miratuar politika shumë më të ashpra ndaj emigracionit sesa kishte një dekadë më parë. Në qershor 2026 parlamenti suedez miratoi edhe dispozita të reja që mund të ndikojnë në lejet e qëndrimit të të huajve që shkelin disa kërkesa të përcaktuara nga ligji.

Kjo është veçanërisht interesante sepse Suedia për dekada konsiderohej një nga shtetet më liberale të Evropës në politikën e azilit dhe emigracionit.

Holanda – Geert Wilders mbetet forcë e madhe

Në Holandë, Partij voor de Vrijheid, PVV, e Geert Wilders fitoi zgjedhjet e vitit 2023 dhe hyri në qendër të politikës holandeze.

Në zgjedhjet e vitit 2025 PVV humbi një pjesë të mbështetjes, por përsëri fitoi 26 vende nga 150, pothuajse baras me liberalët e D66.

Wilders është një nga politikanët evropianë më të njohur për qëndrimet e tij të ashpra ndaj emigracionit dhe Islamit.

Italia – një situatë më e ndërlikuar

Italia kërkon më shumë kujdes në klasifikim.

Kryeministrja Giorgia Meloni drejton Fratelli d’Italia, një parti me rrënjë historike në të djathtën post-fashiste, por qeverisja e saj është bërë dukshëm më pragmatike sesa retorika që kishte partia dikur.

Fratelli d’Italia vazhdon të jetë partia më e madhe në sondazhe, me rreth 26–27 për qind.

Por Italia tregon edhe një paradoks interesant.

Qeveria Meloni është shumë e ashpër ndaj emigracionit të paligjshëm, ndërsa njëkohësisht ka miratuar pothuajse 500 mijë viza pune për shtetas jashtë Bashkimit Evropian për periudhën 2026–2028, për shkak të mungesës së fuqisë punëtore.

Pra, politika nuk është thjesht “kundër të huajve”; dallimi bëhet gjithnjë e më shumë ndërmjet emigracionit legal dhe atij të parregullt.

Në të njëjtën kohë, një forcë edhe më radikale, Futuro Nazionale e Roberto Vannaccit, është ngritur në rreth 7,5 për qind dhe përdor hapur konceptin e “remigrimit”, që nënkupton largimin e një pjese të emigrantëve dhe pasardhësve të tyre.

Belgjika

Në Belgjikë, Vlaams Belang është një forcë e rëndësishme sidomos në Flandër.

Në zgjedhjet federale të vitit 2024 mori rreth 13,8 për qind në nivel kombëtar dhe 20 vende në parlament. Në zonën elektorale flamande për zgjedhjet evropiane arriti pothuajse 23 për qind.

Edhe këtu emigracioni dhe identiteti flamand janë elemente qendrore.

Britania e Madhe

Edhe pse nuk është më pjesë e Bashkimit Evropian, Britania është pjesë e këtij zhvillimi politik evropian.

Reform UK, e drejtuar nga Nigel Farage, ka ndërtuar një pjesë të madhe të popullaritetit mbi emigracionin.

Një sondazh i fundit i YouGov, i raportuar nga Reuters, e vendoste Reform UK rreth 23 për qind, baras me Labour në atë matje.

Partia ka propozuar masa shumë të forta për ndalimin e azilkërkuesve që kalojnë Kanalin e La Manshit.

A do të thotë kjo se Evropa është bërë kundër të huajve?

Jo domosdoshmërisht.

Kjo është pika më e rëndësishme.

Një qytetar që kërkon kontroll më të fortë të kufijve nuk është automatikisht racist apo ekstremist.

Edhe studimet akademike paralajmërojnë kundër barazimit automatik të skepticizmit ndaj emigracionit me ksenofobinë ose racizmin.

Por ekziston edhe ana tjetër.

Kur kritika ndaj politikave të emigracionit shndërrohet në fajësim kolektiv të njerëzve vetëm për shkak të origjinës, fesë ose etnisë së tyre, atëherë kalojmë nga debati legjitim politik drejt ksenofobisë dhe diskriminimit.

Pse po ndodh kjo pikërisht tani?

Hulumtimet politike nuk japin vetëm një shkak.

Në përgjithësi shfaqen disa faktorë së bashku:

Emigracioni dhe integrimi. Një pjesë e qytetarëve mendon se shtetet kanë humbur kontrollin mbi kufijtë ose se integrimi nuk ka funksionuar.

Kriminaliteti dhe siguria. Edhe kur statistikat reale janë më komplekse, rastet e dhunshme të lidhura me migrantë marrin vëmendje shumë të madhe politike dhe mediatike.

Ekonomia dhe kostoja e jetesës. Pasiguria ekonomike mund ta rrisë ndjenjën se burimet janë të kufizuara dhe se grupet e ndryshme konkurrojnë për banesa, punë ose ndihma sociale.

Identiteti kulturor. Një pjesë e popullsisë ka frikë se ndryshimet demografike dhe kulturore po ndodhin shumë shpejt.

Humbja e besimit te partitë tradicionale. Shumë votues nuk votojnë domosdoshmërisht për të djathtën radikale sepse pajtohen me çdo pikë të saj, por sepse duan të ndëshkojnë partitë tradicionale.

Rrjetet sociale. Algoritmet favorizojnë shpesh materiale që shkaktojnë frikë, zemërim dhe konflikt, duke i bërë temat e emigracionit shumë më të dukshme.

Studimet tregojnë se nuk mjafton vetëm varfëria apo vetëm emigracioni për ta shpjeguar rritjen e këtyre partive. Faktorët ekonomikë, kulturorë, psikologjikë dhe politikë ndërveprojnë mes tyre.

Një Evropë që po lëviz djathtas?

Nëse shikojmë Gjermaninë, Francën, Austrinë, Portugalinë, Suedinë, Holandën, Spanjën, Italinë, Belgjikën dhe Britaninë, është e vështirë të mohohet se në Evropë ekziston një zhvendosje e rëndësishme drejt së djathtës në çështjet e emigracionit.

Edhe partitë tradicionale të qendrës dhe të majta kanë filluar të përdorin politika shumë më të ashpra ndaj emigracionit sesa një dekadë më parë.

Kjo ndoshta është pasoja politike më e madhe e ngritjes së së djathtës radikale.

Edhe aty ku këto parti nuk qeverisin, ato po e ndryshojnë debatin dhe po i detyrojnë partitë e tjera të lëvizin drejt politikave më restriktive.

Prandaj pyetja më e madhe për Evropën nuk është vetëm:

“A do të fitojë ekstremi i djathtë?”

Pyetja më e thellë është:

“Sa shumë do ta ndryshojë ai politikën evropiane edhe pa marrë pushtetin?”

Dhe ndoshta edhe një pyetje tjetër duhet bërë:

A po votojnë evropianët kundër të huajve, apo po votojnë kundër një sistemi politik që mendojnë se nuk i ka dëgjuar shqetësimet e tyre?

Pikërisht këtu qëndron debati i madh që po e ndryshon Evropën.