Kushtetuta e Kaçanikut: 7 shtatori 1990

www.radiolyra.com

Kushtetuta e Kaçanikut: 7 shtatori 1990 dhe rruga drejt Republikës së Kosovës

7 shtator 2026

Më 7 shtator 1990, delegatët e Kuvendit të Kosovës miratuan në Kaçanik Kushtetutën e Republikës së Kosovës, e cila njihet si Kushtetuta e Kaçanikut. Sot shënohen tridhjetë e gjashtë vjet nga ky akt, që i dha formë kushtetuese kërkesës për Kosovën Republikë dhe zuri një vend të rëndësishëm në historinë e shtetësisë së saj. 

Për ta kuptuar rëndësinë e kësaj kushtetute, duhet të kthehemi te ndryshimet e vitit 1989. Ndërhyrjet kushtetuese të Serbisë ia cenuan rëndë Kosovës autonominë që gëzonte sipas rendit kushtetues të vitit 1974. Përfaqësuesit shqiptarë u përballën me një gjendje në të cilën mundësitë për vendimmarrje dhe mbrojtje institucionale po ngushtoheshin vazhdimisht.

Në këto rrethana, më 2 korrik 1990, delegatët miratuan Deklaratën Kushtetuese. Ajo e shpallte Kosovën njësi të barabartë në kuadër të federatës së atëhershme jugosllave. Kushtetuta e miratuar dy muaj më vonë e zhvilloi këtë qëndrim në një dokument që përcaktonte organizimin e Republikës. Këto dy akte ishin pjesë të të njëjtit proces politik dhe kushtetues. 

Mbledhja në Kaçanik u zhvillua në kushtet e represionit dhe të kërcënimeve nga regjimi serb. Prandaj, miratimi i kushtetutës kishte edhe domethënien e një qëndrese institucionale: delegatët vazhdonin të ushtronin përfaqësimin politik, megjithëse përballeshin me rrezik personal. Në përkujtimet zyrtare të kësaj ngjarjeje, pikërisht guximi i tyre dhe mbrojtja e vullnetit të qytetarëve zënë vend qendror. 

Çfarë përcaktonte dokumenti? Kushtetuta parashikonte një organizim republikan, me Kuvendin, Kryesinë, Qeverinë, gjykatat dhe institucionet e tjera. Ajo e trajtonte qytetarin si bartës të pushtetit dhe synonte ta ngrinte pozitën e Kosovës nga krahinë autonome në republikë të barabartë me njësitë e tjera të bashkësisë jugosllave. Në formulimin e saj fillestar, Kosova vazhdonte të përfytyrohej brenda kësaj bashkësie. Kjo është thelbësore për ta kuptuar dokumentin në rrethanat e vitit 1990. 

Përcaktimi i shtetit përfshinte kombin shqiptar dhe pjesëtarët e kombeve e të pakicave të tjera që jetonin në Kosovë. Kështu, dokumenti shprehte kërkesën kombëtare të shqiptarëve, duke përfshirë njëkohësisht në përkufizimin e tij edhe qytetarët e komuniteteve të tjera. 

Kushtetuta u bë pikëmbështetje për organizimin institucional të shqiptarëve gjatë viteve nëntëdhjetë. Rëndësia e saj lidhet me përpjekjen për të ruajtur jetën politike, arsimore dhe shoqërore përmes institucioneve të Kosovës, në kushte jashtëzakonisht të vështira.

Kushtetuta e Kaçanikut dhe Kushtetuta e sotme janë dy dokumente të ndryshme. Kushtetuta e Republikës së Kosovës e vitit 2008 u miratua më 9 prill dhe hyri në fuqi më 15 qershor të atij viti. Lidhja ndërmjet tyre qëndron në historinë e përpjekjeve për shtetësi dhe demokr demokraci; dokumenti i vitit 1990 mbetet një pikë themelore e këtij rrugëtimi.