Akrofobia – kur lartësia shndërrohet në frikë

 www.radiolyra.com 

Akrofobia – kur lartësia shndërrohet në frikë

Akrofobia është frika e fortë dhe e vazhdueshme nga lartësitë. Termi vjen nga fjalët greke ákron, që do të thotë majë ose lartësi, dhe phóbos, që do të thotë frikë.

Të kesh kujdes kur ndodhesh në një vend të lartë është krejtësisht normale. Ky kujdes na mbron nga rënia. Por te personat me akrofobi, frika është shumë më e madhe sesa rreziku real. Ajo mund të shfaqet edhe kur vendi është i sigurt, për shembull në një ndërtesë me barriera mbrojtëse, në një ballkon të mbyllur ose gjatë shikimit të një fotografie nga lartësia.

Akrofobia konsiderohet fobi specifike, pra çrregullim ankthi i lidhur me një situatë të përcaktuar. Fobia nuk është dobësi karakteri dhe as mungesë guximi. Është një reagim i fuqishëm psikologjik dhe trupor ndaj një kërcënimi që truri e vlerëson si më të madh sesa është në të vërtetë. 

psychiatry.org +1

Si shfaqet akrofobia?

Kur personi ndodhet në lartësi ose vetëm mendon për të, mund të përjetojë:

rrahje të shpejta të zemrës;

djersitje dhe dridhje;

marramendje ose ndjenjë paqëndrueshmërie;

vështirësi në frymëmarrje;

të përziera;

ngurtësim të trupit;

frikë se do të rrëzohet;

dëshirë të menjëhershme për t’u larguar;

në raste të caktuara, sulm paniku.

Disa njerëz kapen fort pas parmakëve, ulen në tokë ose nuk janë në gjendje të lëvizin. Të tjerë i shmangin ballkonet, urat, shkallët e larta, teleferikët, aeroplanët ose ndërtesat shumëkatëshe.

Shmangia e zvogëlon frikën përkohësisht, por mund ta forcojë atë në planin afatgjatë. Truri nuk e merr mundësinë të mësojë se situata mund të përballohet në mënyrë të sigurt.

Pse krijohet akrofobia?

Nuk ekziston vetëm një shkak. Akrofobia mund të zhvillohet nga ndërthurja e disa faktorëve:

Një përvojë e frikshme, si rënia nga një lartësi.

Shikimi i një personi tjetër duke reaguar me frikë.

Paralajmërimet e tepërta gjatë fëmijërisë.

Prirja biologjike për ankth.

Ndjeshmëria ndaj ekuilibrit dhe informacionit pamor.

Mësimi përmes tregimeve, videove ose lajmeve për aksidente.

Megjithatë, shumë njerëz me akrofobi nuk kujtojnë ndonjë ngjarje të veçantë që mund ta ketë shkaktuar atë. Ndonjëherë frika zhvillohet gradualisht.

Frikë normale apo akrofobi?

Jo çdo shqetësim nga lartësia është akrofobi. Dallimi qëndron te intensiteti, kohëzgjatja dhe ndikimi në jetën e përditshme.

Për shembull, një person mund të ndiejë kujdes kur shikon nga maja e një ndërtese, por përsëri të qëndrojë aty pa panik. Personi me akrofobi mund të përjetojë ankth të fortë edhe kur ndodhet pas një xhami mbrojtës ose vetëm kur mendon se duhet të ngjitet në një vend të lartë.

Vlerësimi profesional bëhet veçanërisht i rëndësishëm kur frika është e vazhdueshme, shkakton shmangie dhe pengon punën, udhëtimin ose aktivitetet e zakonshme.

Si trajtohet?

Trajtimi më i përdorur është terapia e ekspozimit, shpesh si pjesë e terapisë njohëse-sjellore. Personi përballet gradualisht me frikën, në kushte të sigurta dhe të kontrolluara.

Procesi mund të fillojë me:

mendimin ose bisedën për lartësitë;

shikimin e fotografive dhe videove;

qëndrimin pranë një dritareje të sigurt;

ngjitjen në një nivel jo shumë të lartë;

përballjen graduale me situata më sfiduese.

Qëllimi nuk është që personi të hidhet menjëherë në situatën më të frikshme. Ekspozimi duhet të jetë i planifikuar dhe gradual, mundësisht nën drejtimin e një psikologu. Me përsëritje, truri mund të mësojë se ankthi ulet edhe pa u larguar nga situata. Terapia e ekspozimit konsiderohet ndër trajtimet më të efektshme për fobitë specifike. 

nhs.uk +2

Edhe realiteti virtual mund të përdoret për ekspozimin ndaj lartësive në një mjedis të kontrolluar. Studimet tregojnë rezultate premtuese, megjithëse trajtimi duhet të përshtatet për secilin person. 

psychiatry.org +1

Akrofobia mund të jetë kufizuese, por është e trajtueshme. Hapi i parë nuk është eliminimi i menjëhershëm i frikës, por kuptimi i saj dhe përballja graduale, e sigurt dhe profesionale.