Pesë kuriozitete që na tregojnë sa e papritur është bota

 www.radiolyra.com

Pesë kuriozitete që na tregojnë sa e papritur është bota

12 shtator 2026

1. Në Tokë rriten pemë nga fara që kanë udhëtuar rreth Hënës

Në vitin 1971, astronauti Stjuart Rusa mori me vete qindra fara pemësh gjatë misionit Apolo katërmbëdhjetë. Ndërsa dy kolegët e tij zbritën në Hënë, ai qëndroi në orbitë bashkë me farat. Pas kthimit, prej tyre u rritën fidanë që u mbollën në vende të ndryshme të botës.

Këto njihen si «pemët e Hënës», megjithëse kanë mbirë dhe janë rritur në Tokë. Sipas NASA-s, pas dekadash rritjeje, nuk janë vërejtur dallime të dallueshme mes tyre dhe pemëve krahasuese që nuk udhëtuan në hapësirë. Burimi: NASA.

2. Një peshk krijon mbështjellësin e vet mbrojtës para gjumit

Peshku-papagall i llojit Chlorurus sordidus mund ta mbështjellë trupin me një shtresë mukusi gjatë gjumit. Kjo mbështjellëse e tejdukshme ndihmon në mbrojtjen nga parazitët që ushqehen me gjakun e tij.

Mund ta përfytyrojmë si një «rrjetë kundër mushkonjave», por nën ujë dhe të prodhuar nga vetë peshku. Ajo që në pamje të parë duket thjesht një masë rrëshqitëse, kryen një funksion të rëndësishëm mbrojtës. Burimi: Instituti Smithsonian.

3. Në Antarktidë dikur rriteshin pyje të dendura

Rreth nëntëdhjetë milionë vjet më parë, një pjesë e Antarktidës Perëndimore kishte pyje të lagështa dhe kënetore të klimës së butë. Studiuesit gjetën prova në një mostër sedimentesh të nxjerrë nga fundi i detit.

Sipas rindërtimit të tyre, temperatura mesatare vjetore në atë zonë ishte rreth dymbëdhjetë gradë Celsius. Pra, kontinenti që sot e lidhim me akullin ka pasur peizazhe krejt të tjera. Ky zbulim ndihmon shkencëtarët të kuptojnë klimën e Tokës në të kaluarën e largët. Burimi: Shërbimi Britanik i Kërkimeve Antarktike.

4. Edhe disa bletë shfaqin sjellje që përmbushin kriteret e lojës

Në një studim të publikuar në vitin 2022, studiuesit vëzhguan dyzet e pesë bletë të gjinisë Bombus. Ato mund të shkonin drejtpërdrejt te ushqimi ose të devijonin drejt një hapësire me toptha druri.

Disa i rrokullisnin topthat vazhdimisht, pa u trajnuar dhe pa marrë ushqim si shpërblim për këtë veprim. Studiuesit e vlerësuan sjelljen si lojë sipas kritereve të përdorura në kërkimet mbi kafshët. Kjo nuk provon se bletët përjetojnë argëtim njësoj si njerëzit, por tregon një sjellje më të ndërlikuar sesa mund të prisnim. Burimi: Universiteti Kuin Meri i Londrës.

5. Dhëmbët e një gruaje mesjetare ruajtën gjurmët e punës së saj artistike

Në gurëzat dentare të një gruaje të varrosur pranë një manastiri në Gjermani, rreth vitit një mijë e njëqind, studiuesit zbuluan grimca të një pigmenti blu të çmuar, të prodhuar nga guri lapis lazuli.

Ky pigment përdorej për zbukurimin e dorëshkrimeve luksoze. Studiuesit e interpretuan zbulimin si provë që sugjeron se gruaja merrej me ilustrimin e tyre. Një nga shpjegimet është se ajo e mprehte majën e penelit me buzë, duke futur kështu grimca pigmenti në gojë. Një gjurmë tepër e vogël ndihmoi në nxjerrjen në dritë të një veprimtarie që dokumentet historike nuk ia kishin ruajtur. Burimi: Shoqëria Maks Plank.

Përgatiti: Hysni Baliu — Radio Lyra