Demokracia po dobësohet në më shumë se gjysmën e vendeve të botës

 www.radiolyra.com 

Demokracia po dobësohet në më shumë se gjysmën e vendeve të botës

15 shtator 2026

Demokracia globale po kalon një periudhë shqetësuese. Sipas raportit më të ri të International IDEA, rreth 57 për qind e vendeve të analizuara kanë shënuar përkeqësim në të paktën një tregues kryesor të demokracisë gjatë viteve 2020–2025.

Kjo nuk do të thotë se më shumë se gjysma e vendeve janë bërë diktatura. Problemi është më i ndërlikuar: në shumë shtete institucionet demokratike vazhdojnë të ekzistojnë, por fuqia dhe pavarësia e tyre po dobësohen.

Zgjedhjet vazhdojnë të mbahen, parlamentet funksionojnë dhe gjykatat ekzistojnë. Por demokracia fillon të dobësohet kur drejtësia humbet pavarësinë, mediat përballen me presione, opozita nuk konkurron në kushte të barabarta dhe institucionet nuk arrijnë ta kontrollojnë pushtetin.

Demokracia nuk është vetëm vota

Zgjedhjet janë themelore, por nuk mjaftojnë.

Një demokraci funksionale kërkon sundim të ligjit, gjykata të pavarura, media të lira, të drejta politike, opozitë funksionale dhe mundësi reale që qytetarët ta kritikojnë pushtetin.

International IDEA raporton se pavarësia e gjyqësorit ka arritur nivelin më të dobët në dekada, ndërsa edhe integriteti i zgjedhjeve dhe liria e shprehjes kanë shënuar rënie në shumë vende.

Edhe organizata të tjera arrijnë në përfundime të ngjashme. Freedom House raportoi se liria globale u përkeqësua në vitin 2025 për të njëzetin vit radhazi, ndërsa V-Dem Institute identifikon dhjetëra vende që po kalojnë procese autokratizimi.

Metodologjitë janë të ndryshme, por drejtimi është i njëjtë: në shumë pjesë të botës hapësira demokratike po ngushtohet.

Demokracia rrallë shembet brenda një dite

Sot dobësimi i demokracisë jo gjithmonë ndodh përmes grushtit të shtetit apo anulimit të zgjedhjeve.

Ai mund të ndodhë gradualisht: fillimisht sulmohen mediat, pastaj gjykatat, më pas politizohen institucionet dhe dobësohen mekanizmat që kontrollojnë qeverinë.

Secili hap mund të duket i vogël, por kur këto veprime grumbullohen, sistemi ndryshon.

Një nga rreziqet më të mëdha shfaqet kur qytetarët nuk e gjykojnë më një veprim sipas parimit, por sipas partisë që e ka bërë.

Nëse një shkelje dënohet kur e bën kundërshtari, por justifikohet kur e bën lideri që mbështesim, atëherë besnikëria partiake fillon ta zëvendësojë parimin demokratik.

Shumica nuk mund të bëjë gjithçka

Demokracia nuk do të thotë thjesht se shumica vendos.

Shumica ka të drejtë të qeverisë, por jo të shkelë të drejtat e pakicës, të kontrollojë gjykatat ose të heshtë mediat dhe opozitën.

Prandaj gazetari kritik, gjykatësi i pavarur, opozita dhe shoqëria civile nuk janë pengesa për demokracinë.

Ato janë pjesë e mekanizmit që e mbron demokracinë nga abuzimi me pushtetin.

Titulli se demokracia është dobësuar në më shumë se gjysmën e vendeve të botës është, në thelb, i mbështetur nga të dhënat. Formulimi më i saktë është se rreth 57 për qind e vendeve të analizuara kanë pësuar rënie në të paktën një tregues të rëndësishëm demokratik.

Dhe këtu qëndron paralajmërimi kryesor:

Demokracia nuk humbet vetëm kur ndalohen zgjedhjet. Ajo mund të humbet pak nga pak, sa herë që një shkelje tolerohet, një institucion dobësohet dhe qytetarët mësohen ta konsiderojnë të pranueshme atë që më parë do ta kishin kundërshtuar.

Demokracia nuk mbrohet vetëm në ditën e votimit. Ajo mbrohet çdo ditë.

Radio Lyra – Në hap me kohën