Vetmia dhe presioni

www.radiolyra.com 

16.09.2026

Vetmia dhe presioni për t’u dobësuar thellojnë hendekun gjinor në shëndetin mendor të adoleshentëve

Vajzat adoleshente raportojnë më shumë simptoma depresive dhe mendime vetëvrasëse sesa djemtë. Një studim i ri sugjeron se një pjesë e konsiderueshme e këtij hendeku lidhet me dy përvoja të rëndësishme: vetminë dhe dëshirën për të pasur një trup më të hollë.

Studimi u botua më 15 shtator 2026 në revistën shkencore Nature Human Behaviour. Studiuesit analizuan të dhënat e 3.171 adoleshentëve, prej të cilëve 46,9 për qind ishin vajza. Pjesëmarrësit ishin pjesë e projektit afatgjatë “Tokyo Teen Cohort” dhe u vlerësuan në moshat dymbëdhjetë, katërmbëdhjetë dhe gjashtëmbëdhjetë vjeç.

Vajzat raportuan më shumë vështirësi

Në moshën gjashtëmbëdhjetëvjeçare, dallimet ndërmjet vajzave dhe djemve ishin të dukshme:

15,9 për qind e vajzave raportuan simptoma depresive, krahasuar me 8,2 për qind të djemve.

29,8 për qind e vajzave raportuan mendime vetëvrasëse, krahasuar me 18,1 për qind të djemve.

Shifra e mendimeve vetëvrasëse është shqetësuese për të dyja grupet, edhe pse përqindja ishte dukshëm më e lartë te vajzat.

Roli i vetmisë dhe imazhit trupor

Të rinjtë u përfshinë në përzgjedhjen e faktorëve që mund ta shpjegonin këtë pabarazi. Vetmia dhe dëshira për t’u dobësuar u identifikuan si dy rrugë të mundshme shoqërore dhe psikologjike.

Modelet statistikore vlerësuan se këta dy faktorë, të matur në moshën katërmbëdhjetëvjeçare, ndërmjetësonin:

34,7 për qind të dallimit gjinor në simptomat depresive në moshën gjashtëmbëdhjetëvjeçare;

46,3 për qind të dallimit gjinor në mendimet vetëvrasëse.

Kjo nuk nënkupton se vetmia dhe dëshira për një trup të hollë janë shpjegimet e vetme. Megjithatë, rezultatet tregojnë se ato mund të jenë pjesë e rëndësishme e mekanizmave që ndikojnë në shëndetin mendor të vajzave gjatë adoleshencës.

Presioni shoqëror nuk duhet nënvlerësuar

Pakënaqësia me trupin nuk formohet në një boshllëk shoqëror. Ajo mund të ushqehet nga idealet jorealiste të bukurisë, krahasimi me bashkëmoshatarët, komentet për peshën dhe përmbajtjet e përzgjedhura në rrjetet sociale.

Për vajzat, presioni për t’u dukur të holla mund të ndërthuret me nevojën për pranim, përkatësi dhe vlerësim shoqëror. Kur kësaj i shtohen vetmia, bullizmi ose përjashtimi nga grupi, rreziku për vështirësi emocionale mund të rritet.

Vetmia nuk nënkupton domosdoshmërisht mungesën fizike të njerëzve. Një adoleshent mund të jetë i rrethuar nga shokët dhe përsëri të ndihet i padukshëm, i pakuptuar ose i papranuar.

Çfarë mund të bëhet?

Rezultatet sugjerojnë se parandalimi nuk duhet të kufizohet vetëm në trajtimin e simptomave pasi ato janë shfaqur. Shkollat, familjet dhe institucionet shëndetësore mund të punojnë më shumë për:

forcimin e lidhjeve shoqërore dhe ndjenjës së përkatësisë;

identifikimin e hershëm të vetmisë dhe izolimit;

luftimin e bullizmit dhe përjashtimit;

edukimin kritik për përmbajtjet në rrjetet sociale;

kundërshtimin e idealeve jorealiste të bukurisë;

krijimin e hapësirave ku të rinjtë mund të flasin pa u gjykuar;

ofrimin e ndihmës psikologjike të arritshme dhe konfidenciale.

Qëllimi nuk duhet të jetë vetëm t’u thuhet vajzave që ta pranojnë trupin e tyre. Duhet të ndryshohen edhe mjediset që i bëjnë ato të ndihen të pavlefshme, të papranuara ose vazhdimisht të vëzhguara.

Çfarë nuk provon studimi?

Ky është një studim vëzhgues. Analiza statistikore e ndërmjetësimit mund të tregojë lidhje dhe rrugë të mundshme, por nuk provon shkakësi të drejtpërdrejtë.

Rezultatet nuk dëshmojnë se eliminimi i vetmisë dhe i dëshirës për t’u dobësuar do ta zhdukte depresionin ose rrezikun vetëvrasës. Mund të ndikojnë edhe faktorë të tjerë, si:

dhuna dhe abuzimi;

varfëria dhe pasiguria familjare;

ndryshimet e pubertetit;

konfliktet familjare;

përdorimi problematik i rrjeteve sociale;

diskriminimi dhe problemet e tjera shëndetësore.

Të dhënat vijnë nga një grup të rinjsh në Tokio, prandaj rezultatet nuk mund të përgjithësohen automatikisht për të gjitha kulturat dhe shoqëritë. Shumica e të dhënave u mblodhën përmes raportimit të vetë adoleshentëve. Kategoritë e përdorura gjithashtu nuk i përfaqësojnë plotësisht përvojat e të rinjve transgjinorë dhe jobinarë.

Përfundimi

Prova kryesore është se vetmia dhe dëshira për t’u dobësuar u shfaqën përpara problemeve të matura në moshën gjashtëmbëdhjetëvjeçare dhe shpjeguan statistikisht një pjesë të konsiderueshme të hendekut ndërmjet vajzave dhe djemve.

Interpretimi i arsyeshëm është se presionet e ndryshme shoqërore ndaj vajzave mund të kontribuojnë në pabarazinë e shëndetit mendor. Kjo e bën të domosdoshme që vetmia dhe presioni mbi pamjen trupore të mos trajtohen si shqetësime të parëndësishme të adoleshencës.

Pas një të riu që dëshiron me çdo kusht të ndryshojë trupin ose që tërhiqet nga të tjerët mund të fshihet një vuajtje që kërkon dëgjim, mirëkuptim dhe ndihmë profesionale.

Burimi shkencor: Nature Human Behaviour – “Loneliness and desire for thinness explain sex differences in adolescent internalizing problems”⁠