Shkencëtarët ndryshuan çdo “shkronjë” të një gjenomi – dhe zbuluan kufijtë e inteligjencës artificiale

 www.radiolyra.com 

Shkencëtarët ndryshuan çdo “shkronjë” të një gjenomi – dhe zbuluan kufijtë e inteligjencës artificiale

Një eksperiment i jashtëzakonshëm në biologjinë molekulare ka treguar se edhe sistemet më të avancuara të inteligjencës artificiale ende nuk janë në gjendje të parashikojnë plotësisht se çfarë ndodh kur ndryshohen pjesë të ADN-së.

Studiuesit Huijin Wei, Xianghua Li dhe Ben Lehner analizuan bakteriofagun ΦX174, një virus shumë i vogël që infekton bakteret Escherichia coli. Ky virus ka një gjenom prej vetëm 5.386 nukleotidesh dhe ka një rëndësi historike të veçantë: në vitin 1977 u bë organizmi i parë që iu përcaktua i gjithë sekuenca e gjenomit.

Në eksperimentin e ri, shkencëtarët krijuan mijëra variante të virusit, duke ndryshuar sistematikisht pothuajse çdo pozicion të mundshëm të ADN-së dhe duke matur se si këto ndryshime ndikonin në aftësinë e virusit për t’u shumuar.

Rezultati ishte befasues: rreth 51% e ndryshimeve në një nukleotid të vetëm e dobësuan virusin, ndërsa mbi 60% e ndryshimeve në aminoacide ndikuan negativisht në funksionimin e tij.

Shkencëtarët zbuluan se shumë mutacione të dëmshme prishnin mënyrën se si proteinat lidhen me njëra-tjetrën. Megjithatë, për afërsisht një të katërtën e mutacioneve të dëmshme, studiuesit ende nuk mundën të shpjegonin mekanizmin biologjik.

Edhe më interesante ishte prova me inteligjencën artificiale. Modelet moderne të IA-së arritën të parashikonin vetëm në mënyrë të moderuar efektet e mutacioneve dhe dështuan në shumë raste.

Kjo tregon një gjë të rëndësishme: edhe te një virus me vetëm disa mijëra “shkronja” gjenetike, jeta është shumë më komplekse sesa mund ta parashikojnë sot algoritmet më të avancuara.

Studimi mund të ndihmojë në zhvillimin e modeleve më të sakta të inteligjencës artificiale për biologjinë, gjenetikën, virusologjinë dhe, në të ardhmen, për kërkimin e barnave të reja.

Burimi: Nature, 1 shtator 2026; Wei, Li & Lehner, bioRxiv, 2026.

Shënim: Studimi bazë është preprint dhe ende nuk është certifikuar nga procesi i shqyrtimit shkencor nga kolegët.