Klaustrofobia – kur hapësira e mbyllur shkakton frikë

 www.radiolyra.com 

Klaustrofobia – kur hapësira e mbyllur shkakton frikë

Klaustrofobia është frikë e fortë dhe e vazhdueshme nga hapësirat e mbyllura, të ngushta ose nga situatat ku personi mendon se nuk mund të largohet shpejt. Në psikologjinë klinike klasifikohet si fobi specifike e tipit situacional.

Fjala vjen nga latinishtja claustrum, që do të thotë vend i mbyllur, dhe nga greqishtja phobos, që do të thotë frikë.

Klaustrofobia nuk është thjesht siklet në një dhomë të vogël. Te personi që e përjeton, edhe një hapësirë objektivisht e sigurt mund ta aktivizojë sistemin e alarmit të trupit sikur të ekzistonte një rrezik i menjëhershëm.

Ku mund të shfaqet?

Frika mund të aktivizohet në:

ashensor;

aeroplan;

tunel;

tren ose autobus të mbushur;

dhomë pa dritare;

bodrum;

parking nëntokësor;

pajisje për rezonancë magnetike;

vende me shumë njerëz;

radhë ku largimi duket i vështirë;

automjet me dyer dhe dritare të mbyllura.

Disa njerëz shqetësohen më shumë nga ngushtësia fizike. Të tjerët kanë frikë se do t’u mungojë ajri, se dera nuk do të hapet ose se nuk do të mund të largohen nëse përjetojnë panik.

Cilat janë simptomat?

Kur aktivizohet frika, trupi përgatitet për mbrojtje. Mund të shfaqen:

rrahje të shpejta të zemrës;

frymëmarrje e shpejtë;

shtrëngim në gjoks;

djersitje;

dridhje;

marramendje;

ndjenjë mbytjeje;

të përziera;

mpirje ose ndjesi shpimi;

hutim dhe vështirësi në përqendrim;

frikë nga humbja e kontrollit;

dëshirë e menjëhershme për të dalë.

Në disa raste, reagimi mund të arrijë nivelin e një sulmi paniku. Megjithatë, simptomat e ankthit zakonisht nuk tregojnë se personi është realisht duke u mbytur. Ato janë pasojë e aktivizimit të fuqishëm të sistemit të alarmit. 

my.clevelandclinic.org +2

Frikë normale apo klaustrofobi?

Është normale të ndiejmë siklet në një vend tepër të ngushtë ose pa dalje të dukshme. Për klaustrofobi flasim kur frika:

është shumë më e madhe sesa rreziku real;

shfaqet pothuajse sa herë që personi përballet me situatën;

vazhdon për një periudhë të gjatë;

shkakton shmangie;

pengon punën, udhëtimin, trajtimet mjekësore ose jetën shoqërore.

Për shembull, dikush mund të ngjisë çdo ditë dhjetë kate në këmbë vetëm për të mos përdorur ashensorin. Një person tjetër mund të refuzojë rezonancën magnetike, edhe kur ekzaminimi është i rëndësishëm për shëndetin.

Pse krijohet klaustrofobia?

Nuk ekziston një shkak i vetëm. Ajo mund të lidhet me:

një përvojë të frikshme në hapësirë të mbyllur;

ngecjen në ashensor;

mbylljen aksidentale në një dhomë;

përjetimin e një sulmi paniku në një vend të ngushtë;

mësimin e frikës nga reagimet e prindërve;

prirjen individuale ndaj ankthit;

ndjeshmërinë ndaj humbjes së kontrollit.

Megjithatë, jo çdo person me klaustrofobi ka përjetuar traumë. Ndonjëherë frika zhvillohet gradualisht dhe personi nuk mund ta lidhë me një ngjarje të caktuar.

Rrethi i shmangies

Shmangia sjell lehtësim të menjëhershëm, por mund ta përforcojë fobinë.

Kur personi largohet nga ashensori dhe zgjedh shkallët, truri mund të krijojë përfundimin: “Shpëtova sepse u largova.” Kështu nuk mëson se ashensori mund të përdoret pa ndodhur asgjë e rrezikshme. Me kalimin e kohës, frika mund të përhapet edhe në situata të tjera.

Si trajtohet?

Një nga trajtimet kryesore është terapia njohëse-sjellore, e kombinuar me ekspozim gradual. Personi mëson të njohë mendimet që e ushqejnë frikën dhe përballet hap pas hapi me situatën.

Ekspozimi mund të fillojë me:

shikimin e fotografive të ashensorëve;

qëndrimin pranë një ashensori të hapur;

hyrjen për pak çaste pa lëvizur;

udhëtimin për një kat me një person të besuar;

përdorimin gradualisht në mënyrë të pavarur.

Qëllimi nuk është që personi të detyrohet menjëherë të përballet me frikën më të madhe. Ekspozimi duhet të jetë gradual, i planifikuar dhe, kur simptomat janë të forta, i drejtuar nga psikologu ose psikoterapisti. 

South London and Maudsley +2

Teknikat e frymëmarrjes dhe relaksimit mund të ndihmojnë në menaxhimin e ankthit, por vetëm ato zakonisht nuk e zgjidhin mekanizmin e shmangies. Në raste të caktuara mund të përdoret edhe realiteti virtual për ekspozim të kontrolluar. 

psychiatry.org

Klaustrofobia nuk është dobësi dhe nuk duhet tallur. Për personin që e përjeton, frika është reale, edhe kur rreziku nuk është i tillë. Lajmi i mirë është se, me trajtim profesional dhe përballje graduale, simptomat mund të zvogëlohen ndjeshëm dhe personi mund të rifitojë lirinë që ia kishte kufizuar frika.

23 shtator 2026, ora 08:53.