A MUND TË KTHEHET PLAKJA MBRAPSHT? SHKENCA HEDH NJË HAP HISTORIK, POR E VËRTETA ËSHTË MË E NDËRLIKUAR

www.radiolyra.com 

Radio Lyra | Shkencë dhe Shëndetësi

7 nëntor 2026

A po afrohet njerëzimi drejt një epoke ku plakja nuk do të jetë më një proces i pakthyeshëm?

Për mijëra vjet, njerëzimi ka ëndërruar të zbulojë sekretin e rinisë. Sot, kjo ëndërr po shqyrtohet seriozisht në laboratorët shkencorë.

Një zhvillim i rëndësishëm në kërkimet mbi plakjen biologjike ka tërhequr vëmendjen ndërkombëtare. Shkencëtarët po eksperimentojnë me metoda që synojnë t'u rikthejnë qelizave të dëmtuara disa karakteristika të rinisë.

Në qendër të këtyre kërkimeve është profesori David Sinclair, studiues i njohur në Universitetin e Harvardit, si dhe terapia eksperimentale ER-100, e zhvilluar nga kompania amerikane Life Biosciences.

Në rrjetet sociale po qarkullon pretendimi se shkencëtarët kanë arritur ta kthejnë moshën biologjike të kafshëve mbrapsht me 75 për qind dhe se autoritetet amerikane kanë lejuar eksperimentet e para te njerëzit.

Por sa është e vërtetë kjo?

Çfarë kanë zbuluar shkencëtarët?

Në dhjetor të vitit 2020, revista prestigjioze shkencore Nature publikoi një studim që tregonte se disa ndryshime të lidhura me plakjen mund të ndikohen përmes riprogramimit epigjenetik.

Studiuesit përdorën tre faktorë të njohur si OCT4, SOX2 dhe KLF4.

Këta faktorë ndikojnë në mënyrën se si qelizat përdorin informacionin gjenetik.

Për ta kuptuar më thjesht, imagjinoni ADN-në si një libër të madh udhëzimesh. Me kalimin e viteve, mënyra se si qelizat i lexojnë këto udhëzime ndryshon. Disa funksione dobësohen dhe aftësia për riparim zvogëlohet.

Shkencëtarët po përpiqen të rikthejnë disa modele më të reja të funksionimit të qelizave, pa e ndryshuar vetë renditjen e ADN-së.

Në eksperimentet me minj, kjo metodë dha rezultate premtuese.

U vunë re ndryshime epigjenetike që lidheshin me një gjendje më të re të qelizave, rigjenerim i disa fibrave nervore dhe përmirësim i shikimit te minjtë e moshuar dhe te disa minj me dëmtime të ngjashme me glaukomën.

Këto rezultate tregojnë se disa procese biologjike që më parë konsideroheshin shumë të vështira për t'u rikthyer mund të jenë pjesërisht të ndryshueshme.

Megjithatë, përmirësimi i disa qelizave nuk do të thotë se i gjithë organizmi është bërë përsëri i ri.

A është kthyer vërtet plakja me 75 për qind?

Kjo është pjesa që kërkon kujdesin më të madh.

Pretendimi se mosha biologjike e kafshëve është ulur me 75 për qind nuk mbështetet si përfundim i përgjithshëm nga studimi i vitit 2020 në Nature.

Studimi dokumentoi ndryshime në qeliza dhe përmirësime të funksionit të shikimit, por nuk provoi se i gjithë organizmi i kafshëve ishte bërë biologjikisht 75 për qind më i ri.

Duhet kuptuar edhe një dallim i rëndësishëm.

Mosha kronologjike është numri i viteve që kemi jetuar.

Mosha biologjike është një vlerësim i gjendjes së organizmit, bazuar në tregues të ndryshëm biologjikë.

Këta tregues mund të ndryshojnë, por një përmirësim i tyre nuk dëshmon automatikisht se njeriu do të jetojë më gjatë ose se të gjitha organet janë përtërirë.

Prandaj, shifra 75 për qind nuk duhet paraqitur si një fakt i vërtetuar për kthimin pas të plakjes së të gjithë organizmit.

Zhvillimi historik: terapia ER-100 testohet te njerëzit

Më 28 janar 2026, kompania Life Biosciences njoftoi se Administrata Amerikane e Ushqimit dhe Barnave, e njohur si FDA, kishte lejuar fillimin e një studimi klinik për terapinë eksperimentale ER-100.

Ky ishte një moment i rëndësishëm për kërkimet mbi riprogramimin epigjenetik.

Terapia synon të ndikojë në funksionimin e qelizave nervore të retinës, pjesës së syrit që luan rol vendimtar në shikim.

Ajo po studiohet te pacientët me dëmtime të nervit optik, përfshirë glaukomën dhe neuropatinë optike ishemike anteriore joarteritike.

Më 9 qershor 2026, kompania njoftoi se pjesëmarrësi i parë kishte marrë trajtimin.

Por zhvillimi më interesant erdhi disa muaj më vonë.

Rezultatet e para te njerëzit: tetor 2026

Më 8 tetor 2026, Life Biosciences publikoi të dhënat e para të ndërmjetme nga studimi klinik.

Tre pacientë me glaukomë kishin marrë dozën fillestare të terapisë ER-100.

Pas 56 ditësh vëzhgimi, kompania raportoi se trajtimi ishte toleruar nga të tre pjesëmarrësit dhe nuk ishin regjistruar efekte anësore serioze.

Në dy prej tre pacientëve u vunë re sinjale përmirësimi në disa matje të fushës pamore.

Kjo është një shenjë inkurajuese.

Megjithatë, rezultatet janë ende paraprake. Ato janë raportuar nga vetë kompania dhe nuk përbëjnë provë përfundimtare të efektshmërisë.

Tre pacientë janë shumë pak për të nxjerrë përfundime të sigurta. Studimi i kësaj faze nuk ka një grup krahasues, ndërsa ndjekja për të dhënat e publikuara ka qenë e shkurtër.

Për të ditur nëse terapia funksionon vërtet, do të nevojiten studime më të mëdha, krahasime të kontrolluara dhe vëzhgim më afatgjatë.

A mund të përdoret kjo terapi kundër plakjes së përgjithshme?

Për momentin, jo.

ER-100 nuk është miratuar si trajtim kundër plakjes.

Leja e FDA-së nënkupton se mund të zhvillohet një provë klinike nën mbikëqyrje, jo se terapia është vërtetuar si e sigurt dhe e efektshme për përdorim të zakonshëm.

Gjithashtu, terapia po testohet për probleme të caktuara të shikimit, jo për përtëritjen e të gjithë trupit.

Nuk ka ende prova bindëse që ER-100 zgjat jetën e njerëzve, kthen pas plakjen e organeve të tjera apo e bën një person biologjikisht disa dekada më të ri.

Këto mundësi mbeten objekt kërkimesh, jo rezultate të arritura.

Pse ky zbulim është kaq i rëndësishëm?

Për shumë kohë, plakja është parë kryesisht si një proces i vazhdueshëm i humbjes së funksioneve biologjike.

Kërkimet e reja po tregojnë se disa ndryshime të lidhura me moshën mund të jenë më të ndryshueshme sesa mendohej dikur.

Nëse riprogramimi epigjenetik rezulton i sigurt dhe i efektshëm te njerëzit, ai mund të hapë mundësi të reja për trajtimin e disa sëmundjeve që lidhen me plakjen.

Por ekziston edhe një sfidë e madhe: ndërhyrjet në programet që kontrollojnë identitetin dhe funksionimin e qelizave duhet të jenë jashtëzakonisht të kujdesshme. Riprogramimi i pakontrolluar mund të sjellë rreziqe serioze, përfshirë ndryshime të padëshiruara në zhvillimin dhe shumëzimin e qelizave.

Për këtë arsye, siguria afatgjatë është po aq e rëndësishme sa rezultatet e para pozitive.

Përfundim: Shpresë e madhe, por jo ende mposhtje e plakjes

Shkenca ka hedhur një hap të rëndësishëm drejt kuptimit të mekanizmave biologjikë të plakjes.

Eksperimentet me kafshë kanë treguar se disa qeliza mund të rikthejnë karakteristika më të reja dhe se disa funksione të dëmtuara mund të përmirësohen.

Provat e para te njerëzit tregojnë se kjo fushë kërkimore ka hyrë në një fazë të re.

Por ende nuk është zbuluar një metodë e provuar që e kthen të gjithë trupin e njeriut në gjendjen e rinisë.

Në shkencë, shpresa është e rëndësishme, por prova është vendimtare.

Ndoshta pyetja më interesante për të ardhmen nuk do të jetë vetëm sa gjatë mund të jetojë njeriu, por sa gjatë mund të ruajë shëndetin, pavarësinë dhe cilësinë e jetës.

Sepse qëllimi më i vlefshëm i shkencës nuk është thjesht t'i shtojë vite jetës, por t'u shtojë jetë viteve.

---

Burimet shkencore

1. Nature (2020) – Reprogramming to recover youthful epigenetic information and restore vision.
   https://www.nature.com/articles/s41586-020-2975-4

2. Life Biosciences (28 janar 2026) – Njoftimi për lejen e FDA-së për provën klinike ER-100.
   https://www.lifebiosciences.com/life-biosciences-announces-fda-clearance-of-ind-application-for-er-100-in-optic-neuropathies/

3. Life Biosciences (8 tetor 2026) – Rezultatet e para te njerëzit.
   https://www.lifebiosciences.com/life-biosciences-announces-first-in-human-data-from-ongoing-phase-1-trial-evaluating-er-100-in-optic-neuropathies/

4. ClinicalTrials.gov – Regjistri zyrtar i studimit NCT07290244.
   https://clinicaltrials.gov/study/NCT07290244

5. FDA – Informacion zyrtar mbi provat klinike të barnave eksperimentale.
   https://www.fda.gov/drugs/types-applications/investigational-new-drug-application-ind

---

Përgatiti: Hysni Baliu – Radio Lyra

www.radiolyra.com

7 nëntor 2026, ora 07:00