Shpresë e re kundër Alzheimerit: Shkencëtarët japonezë përmirësojnë kujtesën me një peptid nazal

 www.radiolyra.com 

A mundet një substancë e administruar përmes hundës të përmirësojë kujtesën e dëmtuar nga Alzheimeri? Një studim shkencor nga Japonia ka sjellë rezultate premtuese, duke hapur një rrugë të re kërkimi për trajtimin e kësaj sëmundjeje. Por a jemi vërtet pranë një zbulimi që mund t'ua rikthejë kujtimet miliona njerëzve?

5 nëntor 2026 | Radio Lyra

Një zbulim që ngjall shpresë

Sëmundja e Alzheimerit është një nga sfidat më të mëdha të mjekësisë moderne. Ajo dëmton gradualisht kujtesën, aftësinë për të menduar dhe, në fazat e avancuara, edhe mundësinë për të kryer veprimet më të zakonshme të jetës së përditshme.

Për familjarët, një nga përvojat më të dhimbshme është kur njeriu i dashur fillon të harrojë emrat, fytyrat dhe ngjarjet që dikur përbënin historinë e jetës së tij.

Pikërisht për këtë arsye, çdo përparim në kërkimin shkencor kundër Alzheimerit tërheq vëmendje të jashtëzakonshme.

Një grup shkencëtarësh nga Instituti i Shkencës dhe Teknologjisë në Okinava të Japonisë, i njohur si OIST, ka zhvilluar një substancë eksperimentale që ka përmirësuar ndjeshëm kujtesën dhe aftësinë e të mësuarit te minjtë laboratorikë që shfaqnin çrregullime të ngjashme me Alzheimerin.

Studimi u publikua në revistën shkencore Brain Research në vitin 2024. Rezultatet vazhdojnë të kenë rëndësi për kërkimet që po zhvillohen edhe gjatë vitit 2026.

Çfarë është substanca PHDP5?

Në qendër të studimit ndodhet një peptid sintetik i quajtur PHDP5.

Peptidet janë molekula të përbëra nga zinxhirë të shkurtër aminoacidesh. Disa prej tyre luajnë role të rëndësishme në funksionimin e organizmit.

Studiuesit japonezë kanë zhvilluar PHDP5 për të ndërhyrë në një mekanizëm që ndikon në komunikimin ndërmjet neuroneve, qelizave nervore të trurit.

Në sëmundjen e Alzheimerit, proteina e quajtur tau mund të pësojë ndryshime patologjike, duke ndërhyrë në funksionimin normal të sinapseve.

Sinapset janë pikat ku qelizat nervore komunikojnë me njëra-tjetrën. Ky komunikim është thelbësor për të mësuarit, kujtesën dhe përpunimin e informacionit.

PHDP5 vepron duke penguar një ndërveprim të dëmshëm ndërmjet strukturave qelizore të quajtura mikrotubula dhe proteinës dinaminë.

Në eksperimentet laboratorike, ndërhyrja në këtë mekanizëm ka ndihmuar në rikthimin e disa funksioneve të dëmtuara të sinapseve.

Si u zhvillua eksperimenti?

Shkencëtarët përdorën dy modele të ndryshme minjsh të modifikuar gjenetikisht, të cilët shfaqnin çrregullime të lidhura me Alzheimerin.

Peptidi eksperimental u administrua përmes hundës, me synimin që substanca të arrinte në tru.

Një nga objektivat ishte hipokampusi, rajoni i trurit që luan rol të rëndësishëm në krijimin dhe organizimin e kujtimeve.

Për të matur ndikimin e trajtimit, studiuesit përdorën një test të njohur shkencor, në të cilin minjtë duhet të mësojnë vendndodhjen e një platforme të fshehur brenda një rezervuari me ujë.

Rezultatet treguan se minjtë e trajtuar me PHDP5 përmirësuan ndjeshëm aftësinë për të mësuar dhe kujtuar vendndodhjen e platformës.

Në disa matje, performanca e tyre iu afrua asaj të minjve të shëndetshëm.

Ky ishte një rezultat i rëndësishëm, sepse sugjeron se një pjesë e çrregullimeve të kujtesës që lidhen me mosfunksionimin e sinapseve mund të përmirësohen përmes ndërhyrjeve të caktuara molekulare.

A mund t'i rikthejë ky trajtim kujtimet e humbura?

Kjo është pyetja më e rëndësishme.

Në rrjetet sociale janë përhapur pretendime se shkencëtarët japonezë kanë zbuluar një sprej nazal që riparon dëmtimet e trurit dhe rikthen kujtimet e humbura nga Alzheimeri.

Por shkenca ende nuk e ka vërtetuar një gjë të tillë te njerëzit.

Studimi tregoi përmirësim të kujtesës hapësinore dhe të të mësuarit te minjtë laboratorikë.

Ai nuk dëshmoi se trajtimi mund t'ia rikthejë një pacienti kujtimet e fëmijërisë, aftësinë për të njohur familjarët apo ngjarjet personale të harruara.

Po ashtu, përmirësimi i funksionit të sinapseve nuk është i barabartë me rigjenerimin e të gjitha qelizave nervore të shkatërruara.

Prandaj, pretendimi se Alzheimeri tashmë mund të shërohet përmes një spreji nazal është i parakohshëm dhe shkencërisht i pambështetur.

Pse administrimi përmes hundës është kaq interesant?

Truri mbrohet nga një mekanizëm biologjik i quajtur barriera gjak-tru.

Kjo barrierë pengon shumë substanca të dëmshme të hyjnë në tru, por njëkohësisht e vështirëson kalimin e disa barnave që mund të përdoren për trajtimin e sëmundjeve neurologjike.

Administrimi nazal është një nga rrugët që studiuesit po shqyrtojnë për të dërguar substanca terapeutike drejt trurit.

Në eksperimentin japonez, peptidi PHDP5 i modifikuar u identifikua në hipokampus pas administrimit përmes hundës.

Megjithatë, kjo nuk do të thotë se çdo substancë e futur në hundë arrin automatikisht në tru, apo se kjo metodë është gjithmonë e sigurt dhe efektive.

Çdo trajtim i ri duhet të kalojë kontrolle të rrepta shkencore dhe mjekësore.

Në cilën fazë ndodhet kërkimi në vitin 2026?

Sipas informacionit zyrtar të institutit OIST, projekti për zhvillimin e PHDP5 ka hyrë në fazën e dytë të programit kërkimor për vërtetimin e konceptit, me kohëzgjatje nga prilli 2025 deri në mars 2027.

Kjo nuk duhet ngatërruar me fazën e dytë të provave klinike te pacientët.

Studiuesit po punojnë për të kuptuar më mirë mekanizmin e veprimit, efektet afatgjata, sigurinë dhe mënyrën më të përshtatshme të administrimit.

Deri më 5 nëntor 2026, nuk ka prova klinike të publikuara që të dëshmojnë se PHDP5 rikthen kujtesën te njerëzit me Alzheimer.

Përpara se një substancë e tillë të mund të përdoret te pacientët, nevojiten studime të tjera paraklinike dhe prova klinike për të vlerësuar sigurinë dhe efektivitetin e saj.

Çfarë do të thotë ky zbulim për të ardhmen?

Rëndësia e këtij studimi nuk qëndron te pretendimi se Alzheimeri është shëruar.

Rëndësia e tij qëndron te mundësia e identifikimit të një mekanizmi të ri për përmirësimin e funksionimit të sinapseve dhe të aftësive njohëse.

Nëse kërkimet e ardhshme konfirmojnë se kjo qasje është e sigurt dhe efektive edhe te njerëzit, ajo mund të kontribuojë në zhvillimin e trajtimeve të reja.

Megjithatë, duhet kuptuar se truri i njeriut është shumë më kompleks dhe se rezultatet e suksesshme te kafshët laboratorike nuk përkthehen domosdoshmërisht në trajtime të suksesshme për pacientët.

Historia e mjekësisë njeh shumë substanca që kanë dhënë rezultate premtuese në laborator, por që më pas nuk kanë treguar të njëjtin efekt te njerëzit.

Prandaj, optimizmi duhet të shoqërohet gjithmonë me kujdes shkencor.

Përfundim: Një dritë shprese, por ende jo një kurë

Studimi japonez për peptidin PHDP5 përfaqëson një hap interesant në kërkimet kundër Alzheimerit.

Ai tregon se disa çrregullime të funksionimit të trurit mund të përmirësohen në modele eksperimentale, duke ofruar mundësi të reja për kërkime.

Por mes një zbulimi laboratorik dhe një trajtimi të miratuar për njerëzit ekziston një rrugë e gjatë.

Shpresa është e arsyeshme. Premtimi për shërim, për momentin, jo.

Për miliona familje që jetojnë me pasojat e Alzheimerit, shkenca vazhdon të kërkojë përgjigje.

Dhe ndonjëherë, përparimet më të rëndësishme nuk fillojnë me zbulimin e një kure, por me kuptimin e një mekanizmi të vogël që mund të ndryshojë mënyrën se si trajtohet një sëmundje.

---

Burimet shkencore

1. Brain Research (2024)

Chang, C.-J. dhe bashkautorët. The microtubule-dynamin binding inhibitor peptide PHDP5 rescues spatial learning and memory deficits in Alzheimer's disease model mice.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38718851/

2. Okinawa Institute of Science and Technology (OIST), 20 qershor 2024

Damage to synapses caused by Alzheimer's disease reversed.

https://www.oist.jp/news-center/news/2024/6/20/damage-synapses-caused-alzheimers-disease-reversed

3. OIST Innovation – Programi PHDP5, faza e dytë (2025–2027)

https://www.oist.jp/innovation/poc/85-chang

---

Autor: Hysni Baliu

Radio Lyra – Në hap me kohën

www.radiolyra.com

5 nëntor 2026, ora 23:19,