ADHD-ja dhe ankthi mund të përmbajnë tri profile të përbashkëta truri–sjellje

 www.radiolyra.com

Studiuesit kombinuan skanime të lidhjeve funksionale të trurit me matje njohëse dhe të sjelljes te 3.508 fëmijë 9–11 vjeç nga studimi amerikan ABCD. Një model i të mësuarit të thellë identifikoi dy dimensione kryesore:

• kontrollin njohës dhe rregullimin e sjelljes;
• ndërveprimin ndërmjet emocioneve dhe vëmendjes.

Kombinimi i tyre prodhoi tri profile ose “biotipe”: një profil me probleme të jashtësuara dhe vetëkontroll të dobët, një me shqetësim të brendësuar dhe një me çrregullim të përzier. Çdo profil përmbante fëmijë me ADHD, ankth ose të dyja diagnozat—pra nuk përputhej thjesht me kategoritë tradicionale.

Modelet u testuan pa ritrajnim në një kampion tjetër prej 224 fëmijësh nga Healthy Brain Network. Shenja të ngjashme u gjetën edhe te 693 fëmijë që nuk kishin diagnozë në fillim, por zhvilluan më vonë ADHD ose çrregullim ankthi. 

Çfarë ka ndryshuar

ADHD-ja dhe ankthi zakonisht trajtohen si kategori të ndara, edhe pse bashkëshfaqen shpesh dhe ndryshojnë shumë nga një person te tjetri. Studimi sugjeron se një ndarje sipas mekanizmave të përbashkët të kontrollit, vëmendjes dhe emocioneve mund ta përshkruajë këtë heterogjenitet më mirë se etiketa diagnostike e vetme.

Pse ka rëndësi

Nëse profilet përsëriten në prova të tjera, ato mund të ndihmojnë në identifikimin më të hershëm të fëmijëve në rrezik dhe, potencialisht, në zgjedhjen e ndërhyrjeve sipas vështirësisë mbizotëruese—për shembull kontrolli njohës kundrejt ankthit të brendësuar.

Kufizimet kryesore

• Studimi është vëzhgues dhe nuk provon se modelet cerebrale shkaktojnë simptomat.
• Kampioni kryesor përfshinte një interval të ngushtë moshe dhe të dhëna amerikane.
• Kampioni i jashtëm i verifikimit ishte shumë më i vogël.
• Rezultatet varen nga cilësia e skanimeve, përpunimi statistikor dhe zgjedhjet e modelit.
• Zbulimi i një modeli përpara diagnozës nuk është i barabartë me parashikim të saktë për një fëmijë individual.
• Nuk është testuar nëse përdorimi i biotipeve për zgjedhjen e trajtimit përmirëson rezultatet klinike.

Prova kundrejt interpretimit

Provë: Dy dimensione truri–sjellje dhe tri profile u përsëritën në një kampion të pavarur dhe kalonin kufijtë ndërmjet ADHD-së dhe ankthit.

Interpretim i arsyeshëm: Diagnoza të ndryshme mund të ndajnë mekanizma zhvillimorë të përbashkët, ndërsa fëmijët me të njëjtën diagnozë mund të kenë vështirësi biologjikisht të ndryshme.

E paprovuar: Skanimi cerebral dhe modeli i inteligjencës artificiale nuk mund të përdoren ende për diagnostikim, parashikim individual apo zgjedhje trajtimi.

Përfundimi: Studimi është një hap i rëndësishëm drejt klasifikimit të problemeve mendore sipas mënyrës se si funksionojnë truri dhe sjellja, por “biotipet” mbeten mjete kërkimore—jo diagnoza klinike.