INTELIGJENCA ARTIFICIALE DHE VENDET E PUNËS: CILAT PROFESIONE RREZIKOHEN MË SË SHUMTI?
Editorial | Radio Lyra
10 nëntor 2026
Inteligjenca artificiale po ndryshon mënyrën se si njerëzit punojnë. Disa profesione përballen me rrezikun e zvogëlimit të vendeve të punës, ndërsa profesione të tjera mund të përfitojnë nga teknologjia. Por çfarë tregojnë faktet dhe studimet shkencore?
Një ndryshim që tashmë ka filluar
Për dekada me radhë, automatizimi ka zëvendësuar pjesë të punës fizike në fabrika, industri dhe bujqësi. Sot, inteligjenca artificiale po ndikon gjithnjë e më shumë edhe në punët që kërkojnë njohuri, përpunim informacioni dhe përdorim të kompjuterit.
Sistemet e inteligjencës artificiale mund të përgatisin dokumente, të analizojnë të dhëna, të përkthejnë tekste, të shkruajnë programe kompjuterike dhe të kryejnë një pjesë të komunikimit me klientët.
Kjo ngre një pyetje ekonomike dhe shoqërore: Nëse teknologjia mund të kryejë një pjesë të punës së njeriut, çfarë ndodh me kërkesën për punonjës?
Përgjigjja nuk është e njëjtë për çdo profesion.
Organizata Ndërkombëtare e Punës (ILO), në studimin e publikuar më 20 maj 2025, vlerëson se afërsisht një në katër punonjës në botë ushtron një profesion që ka një shkallë ekspozimi ndaj inteligjencës artificiale gjeneruese.
Megjithatë, vetëm 3,3 për qind e punësimit global përfshihet në kategorinë me ekspozimin më të lartë.
ILO thekson se ndryshimi i përmbajtjes së profesioneve është një rezultat më i mundshëm sesa zhdukja e plotë e tyre.
Ky është një dallim themelor: ekspozimi ndaj inteligjencës artificiale nuk do të thotë automatikisht humbje e vendit të punës.
Cilat janë profesionet më të rrezikuara?
Raporti Future of Jobs 2025 i Forumit Ekonomik Botëror dhe analiza e ILO-s identifikojnë një varg profesionesh ku detyrat rutinore mund të automatizohen dhe ku punëdhënësit parashikojnë zvogëlim të punësimit.
1. Punonjësit e futjes dhe përpunimit të të dhënave
Personat që regjistrojnë informacione, plotësojnë formularë, transferojnë të dhëna dhe përpunojnë dokumente standarde përballen me ekspozim shumë të lartë.
Sipas ILO-s, punonjësit e futjes së të dhënave bëjnë pjesë në kategorinë më të lartë të ekspozimit ndaj inteligjencës artificiale gjeneruese.
2. Sekretarët dhe asistentët administrativë
Përgatitja e dokumenteve, organizimi i takimeve, menaxhimi i korrespondencës dhe përmbledhja e informacioneve janë ndër detyrat që mund të automatizohen pjesërisht.
Forumi Ekonomik Botëror parashikon rënie të punësimit në këto profesione deri në vitin 2030.
3. Punonjësit e kontabilitetit dhe listëpagesave
Regjistrimi i transaksioneve, përgatitja e faturave dhe përpunimi i pagesave janë detyra që mund të kryhen nga sisteme të automatizuara.
Raporti i Forumit Ekonomik Botëror përfshin në profesionet me rënie të parashikuar punonjësit e kontabilitetit, regjistrave financiarë dhe listëpagesave. Kjo nuk do të thotë se çdo kontabilist do të zëvendësohet.
4. Nëpunësit e bankave
Punonjësit që kryejnë shërbime standarde bankare janë ndër kategoritë ku parashikohet rënie e punësimit.
Megjithatë, këtu ndikojnë edhe bankingu elektronik, shërbimet digjitale dhe ndryshimet në mënyrën se si klientët përdorin bankat. Prandaj, rënia e parashikuar nuk mund t'i atribuohet vetëm inteligjencës artificiale.
5. Arkëtarët dhe shitësit e biletave
Sistemet e vetëshërbimit, pagesat automatike dhe shërbimet elektronike po ndryshojnë punën në shitje dhe transport.
Forumi Ekonomik Botëror i rendit arkëtarët dhe shitësit e biletave ndër profesionet ku pritet rënie e punësimit deri në vitin 2030. Edhe në këtë rast, automatizimi tradicional dhe digjitalizimi janë faktorë të rëndësishëm krahas inteligjencës artificiale.
6. Punonjësit e qendrave të shërbimit ndaj klientëve
Inteligjenca artificiale mund t'u përgjigjet pyetjeve të zakonshme, të klasifikojë kërkesat dhe të ofrojë informacione automatike.
Kjo e ekspozon veçanërisht punën që përbëhet nga përgjigje standarde dhe procedura të përsëritura.
Por rastet e ndërlikuara, ankesat dhe problemet që kërkojnë gjykim njerëzor vazhdojnë të përbëjnë një pjesë të rëndësishme të shërbimit.
7. Dizajnerët grafikë dhe disa punë krijuese
Inteligjenca artificiale mund të prodhojë imazhe, variante dizajni dhe materiale të thjeshta promocionale.
Forumi Ekonomik Botëror përfshin dizajnerët grafikë ndër profesionet me rënie të parashikuar të punësimit. Raporti e lidh këtë zhvillim pjesërisht me aftësitë në rritje të inteligjencës artificiale gjeneruese.
Megjithatë, kjo nuk është provë se profesioni i dizajnerit do të zhduket.
8. Sekretarët juridikë dhe punët rutinore me dokumente ligjore
Përmbledhja e materialeve, kërkimi në dokumente dhe përgatitja e teksteve standarde janë detyra ku inteligjenca artificiale mund të përdoret.
Forumi Ekonomik Botëror i identifikon sekretarët juridikë ndër profesionet që mund të përballen me rënie të punësimit.
Kjo nuk nënkupton zëvendësimin e plotë të avokatëve ose të profesionistëve që mbajnë përgjegjësi për interpretimin dhe zbatimin e ligjit.
9. Punonjësit e shërbimit postar dhe administrimit të korrespondencës
Raporti i Forumit Ekonomik Botëror i vendos nëpunësit e shërbimeve postare ndër profesionet me rënien më të shpejtë të parashikuar.
Megjithatë, ky zhvillim lidhet edhe me zvogëlimin e korrespondencës tradicionale, shërbimet elektronike dhe automatizimin administrativ, jo vetëm me inteligjencën artificiale.
10. Programuesit dhe punonjësit e rinj të teknologjisë informative
Ky është një rast veçanërisht interesant.
Inteligjenca artificiale mund të shkruajë pjesë të kodit kompjuterik, të identifikojë gabime dhe të ndihmojë në testimin e programeve.
Fondi Monetar Ndërkombëtar, në një analizë për Suedinë të publikuar në gusht 2026, identifikon profesionistët e teknologjisë informative si një kategori me ekspozim të lartë dhe me rrezik të konsiderueshëm të zëvendësimit të disa detyrave.
Nga ana tjetër, Forumi Ekonomik Botëror parashikon rritje të përgjithshme të punësimit për zhvilluesit e programeve kompjuterike.
Këto rezultate nuk janë domosdoshmërisht kundërthënëse: kërkesa për profesionistë me përvojë mund të rritet, ndërsa disa detyra fillestare mund të automatizohen.
Sa vende pune mund të zhduken deri në vitin 2030?
Raporti Future of Jobs 2025 i Forumit Ekonomik Botëror paraqet këto parashikime për periudhën deri në vitin 2030:
- 170 milionë vende të reja pune mund të krijohen.
- 92 milionë vende pune mund të zhvendosen ose të zëvendësohen.
- 78 milionë është rritja neto e parashikuar e vendeve të punës.
Por ka një sqarim të rëndësishëm.
Këto shifra përfshijnë ndikimin e shumë faktorëve: ndryshimet demografike, tranzicionin energjetik, zhvillimin teknologjik, ndryshimet ekonomike dhe inteligjencën artificiale. Nuk janë parashikime të humbjeve vetëm nga inteligjenca artificiale.
Për inteligjencën artificiale dhe përpunimin e informacionit në veçanti, raporti parashikon rreth 11 milionë vende pune të krijuara dhe 9 milionë të zhvendosura deri në vitin 2030.
Këto janë parashikime të bazuara në anketimin e punëdhënësve, jo rezultate të realizuara apo garanci për të ardhmen.
A po humbasin njerëzit punën tashmë?
Një studim i përditësuar më 12 gusht 2026 nga laboratori i ekonomisë digjitale i Universitetit Stanford analizoi të dhëna të pagave dhe punësimit të miliona punonjësve amerikanë.
Studiuesit nuk gjetën prova për një zhvendosje masive të vendeve të punës në të gjithë ekonominë për shkak të inteligjencës artificiale.
Por identifikuan një zhvillim shqetësues për të rinjtë.
Në profesionet me ekspozim të lartë ndaj inteligjencës artificiale, punësimi i personave të moshës 22 deri në 25 vjeç ishte rreth 19 për qind më i ulët sesa do të ishte nëse do të kishte ndjekur ritmin e punësimit të bashkëmoshatarëve në profesionet më pak të ekspozuara.
Kjo nuk do të thotë se 19 për qind e të rinjve humbën punën.
Studimi tregon një dallim relativ në zhvillimin e punësimit. Autorët theksojnë se të dhënat nuk vërtetojnë përfundimisht që inteligjenca artificiale është shkaktarja e këtij ndryshimi.
Një nga mekanizmat e vërejtur është ngadalësimi i punësimit të të rinjve, jo domosdoshmërisht largimi masiv i punonjësve ekzistues.
Çfarë tregojnë të dhënat për Suedinë?
Sipas analizës së Fondit Monetar Ndërkombëtar të vitit 2026, afërsisht 70 për qind e fuqisë punëtore suedeze është në profesione me ekspozim të lartë ndaj inteligjencës artificiale.
Por, brenda kësaj kategorie, rreth 70 për qind punojnë në profesione ku teknologjia vlerësohet se mund të plotësojë dhe përmirësojë punën njerëzore.
Në një vlerësim tjetër të Fondit Monetar Ndërkombëtar, pothuajse gjysma e fuqisë punëtore suedeze mund të përfitojë nga përdorimi i inteligjencës artificiale, ndërsa afërsisht një e pesta përballet me cenueshmëri më të lartë.
Këto shifra përshkruajnë ekspozimin dhe mundësitë e ndikimit, jo përqindjen e punonjësve që do të mbeten pa punë.
Edhe organizata sindikale suedeze LO, në një analizë të shtatorit 2026, evidentoi rritje më të madhe të papunësisë së regjistruar në profesionet administrative dhe të zyrës me ekspozim më të lartë ndaj inteligjencës artificiale. Megjithatë, kjo lidhje statistikore nuk provon se teknologjia ka shkaktuar të gjithë rritjen e papunësisë.
Cilat profesione kanë perspektivë rritjeje?
Forumi Ekonomik Botëror parashikon rritje të kërkesës për specialistë të inteligjencës artificiale, të dhënave të mëdha, sigurisë kibernetike dhe zhvillimit të programeve kompjuterike.
Rritje parashikohet edhe për disa profesione të kujdesit shëndetësor, shërbimeve sociale dhe arsimit, ku ndikojnë veçanërisht plakja e popullsisë dhe nevojat shoqërore.
Megjithatë, asnjë profesion nuk mund të shpallet plotësisht i paprekshëm nga ndryshimet teknologjike.
Organizata për Bashkëpunim dhe Zhvillim Ekonomik (OECD), në raportin Skills in the AI Age të korrikut 2026, thekson se profesionet me ekspozimin më të madh ndaj inteligjencës artificiale nuk janë domosdoshmërisht ato me rrezikun më të madh të automatizimit.
Një profesion mund të ndryshojë ndjeshëm nga inteligjenca artificiale dhe njëkohësisht të bëhet më produktiv.
Përfundim: Çfarë tregojnë faktet?
Inteligjenca artificiale përfaqëson një ndryshim të rëndësishëm në tregun e punës. Studimet tregojnë se detyrat rutinore administrative, përpunimi i të dhënave dhe disa punë digjitale janë veçanërisht të ekspozuara ndaj automatizimit.
Por shkenca ekonomike nuk ka përcaktuar një numër të sigurt njerëzish që do të mbeten pa punë për shkak të inteligjencës artificiale gjatë dhjetë viteve të ardhshme.
Dëshmitë e deritanishme tregojnë njëkohësisht mundësi për produktivitet më të lartë, ndryshim të profesioneve, krijim të vendeve të reja të punës dhe rreziqe për kategori të caktuara punonjësish.
Sipas Forumit Ekonomik Botëror, mesatarisht 39 për qind e aftësive ekzistuese të punonjësve pritet të ndryshojnë ose të vjetrohen gjatë periudhës 2025–2030, si rezultat i zhvillimeve të ndryshme ekonomike dhe teknologjike.
Prandaj, përshtatja e arsimit, trajnimi profesional dhe mundësitë për përvetësimin e aftësive të reja janë çështje qendrore për të ardhmen e punësimit.
Përfundimi që mbështetet nga të dhënat është ky: inteligjenca artificiale nuk po e zhduk punën njerëzore në tërësi, por po ndryshon mënyrën se si kryhet ajo dhe po krijon rreziqe të pabarabarta për profesione dhe punonjës të ndryshëm.
Burimet shkencore dhe institucionale
Organizata Ndërkombëtare e Punës (ILO) — Generative AI and Jobs: A Refined Global Index of Occupational Exposure, 20 maj 2025.
https://www.ilo.org/publications/generative-ai-and-jobs-refined-global-index-occupational-exposure
Forumi Ekonomik Botëror (WEF) — Future of Jobs Report 2025, janar 2025.
https://www.weforum.org/publications/the-future-of-jobs-report-2025
Universiteti Stanford, Digital Economy Lab — Canaries in the Coal Mine? Six Facts about the Recent Employment Effects of Artificial Intelligence, versioni i përditësuar më 12 gusht 2026.
https://digitaleconomy.stanford.edu/news/canariesaug26/
Fondi Monetar Ndërkombëtar (FMN) — Labor Market Implications of Artificial Intelligence: Sweden, 7 gusht 2026.
https://doi.org/10.5089/9798229055857.018.A001
OECD — Skills in the AI Age, 8 korrik 2026.
https://doi.org/10.1787/972bd15e-en
LO – Landsorganisationen i Sverige — AI och arbetsmarknaden, 28 shtator 2026.
https://www.lo.se/lo-fakta/ai-och-arbetsmarknaden
Radio Lyra – Në hap me kohën
www.radiolyra.com
Data e përgatitjes: 10 nëntor 2026
Ora e përgatitjes: 15:04, sipas orës së Suedisë.
Comments
Post a Comment
Ju lutemi të komentoni me respekt dhe pa gjuhë fyese