Shpresë e re për të verbrit: shkencëtarët rikthejnë pjesërisht shikimin me ndihmën e proteinave nga algat

www.radiolyra.com 

Radio Lyra | Shkencë dhe Shëndetësi

10 nëntor 2026

Një teknologji që bashkon terapinë gjenetike, proteinat e ndjeshme ndaj dritës dhe syzet elektronike po hap mundësi të reja për njerëzit që kanë humbur shikimin. Studimet shkencore tregojnë rezultate premtuese, por jo shërim të plotë të verbërisë.

Një zbulim që mund të ndryshojë të ardhmen e mjekësisë

A mund të ndihmojnë algat, organizma të vegjël që jetojnë në ujë, për t'ia rikthyer shikimin një njeriu të verbër?

Kjo pyetje, që dikur mund të dukej si pjesë e një filmi fantastiko-shkencor, sot është objekt i kërkimeve serioze mjekësore.

Një ekip ndërkombëtar shkencëtarësh ka arritur rezultate të rëndësishme në rikthimin e pjesshëm të aftësisë për të parë te pacientët me një sëmundje të rëndë të retinës.

Metoda përdor një proteinë të ndjeshme ndaj dritës, me origjinë nga algat, në kombinim me terapi gjenetike dhe syze të posaçme elektronike.

Rezultatet fillestare u publikuan në vitin 2021 në revistën shkencore Nature Medicine. Ndërsa më 7 tetor 2026, revista prestigjioze The New England Journal of Medicine publikoi rezultate të reja nga një studim me dhjetë pacientë.

Si arritën shkencëtarët ta rikthejnë pjesërisht shikimin?

Gjithçka lidhet me një teknologji të quajtur optogjenetikë.

Optogjenetika është një metodë shkencore që përdor proteina të ndjeshme ndaj dritës për të kontrolluar aktivitetin e qelizave.

Disa alga përmbajnë proteina që reagojnë ndaj dritës. Një prej tyre, e quajtur ChrimsonR, mund të përdoret për t'i bërë qelizat e caktuara nervore të përgjigjen ndaj sinjaleve të dritës.

Shkencëtarët përdorën një virus të modifikuar, të krijuar për të transportuar informacion gjenetik te qelizat e retinës. Qëllimi ishte që qelizat nervore të mbetura funksionale të prodhonin proteinën e ndjeshme ndaj dritës.

Më pas, pacientët përdorën syze speciale, të pajisura me kamerë dhe sistem elektronik.

Kamera regjistron ndryshimet e dritës në mjedis dhe pajisja i shndërron ato në impulse drite që projektohen në retinë.

Në këtë mënyrë, disa qeliza që normalisht nuk shërbejnë si receptorët kryesorë të dritës mund të ndihmojnë në përcjelljen e informacionit pamor drejt trurit.

Është e rëndësishme të sqarohet se shkencëtarët nuk injektuan alga në sytë e pacientëve. Ata përdorën informacionin gjenetik për prodhimin e një proteine të ndjeshme ndaj dritës.

Rasti i parë: një pacient filloi të dallonte objektet pas shumë vitesh

Në maj të vitit 2021, shkencëtarët publikuan rastin e një burri 58-vjeçar, i cili vuante nga një sëmundje e trashëguar e syrit, e njohur si retinitis pigmentosa.

Kjo sëmundje shkakton dëmtimin gradual të qelizave të retinës që janë përgjegjëse për perceptimin e dritës.

Pacienti kishte një formë shumë të avancuar të sëmundjes dhe mund të perceptonte vetëm dritën.

Pas trajtimit eksperimental dhe stërvitjes me syzet speciale, ai arriti të dallonte praninë e disa objekteve, të përcaktonte vendndodhjen e tyre dhe t'i prekte.

Në testet laboratorike, ai mundi të dallonte objekte si një fletore dhe enë të vendosura mbi tavolinë.

Në disa raste, arriti edhe t'i numëronte objektet.

Por rezultati kishte një kufizim të rëndësishëm: pacienti mund t'i realizonte këto detyra vetëm duke përdorur syzet speciale.

Kjo ishte dëshmia e parë e publikuar se terapia optogjenetike mund të rikthente pjesërisht disa funksione pamore te një pacient me sëmundje degjenerative të retinës.

Tetor 2026: rezultate të reja te dhjetë pacientë

Pesë vjet pas publikimit fillestar, shkencëtarët paraqitën rezultate nga një grup më i madh pacientësh.

Studimi i ri përfshiu dhjetë persona me humbje shumë të rëndë të shikimit për shkak të retinitis pigmentosa.

Rezultatet treguan se:

• Shtatë nga dhjetë pacientët patën rritje të ndjeshmërisë ndaj dritës.
• Gjashtë nga dhjetë pacientët arritën një përmirësim të konsideruar klinikisht domethënës të ndjeshmërisë ndaj dritës.
• Katër nga tetë pacientët që përfunduan testet përkatëse funksionale arritën të kryenin disa detyra praktike, si gjetja e një dere ose ndjekja e një vije, me ndihmën e syzeve speciale.
• Te pacientë të trajtuar u regjistruan edhe sinjale të aktivitetit të trurit të lidhura me përpunimin e informacionit pamor.

Këto rezultate tregojnë se teknologjia nuk ka dhënë efekt vetëm te pacienti i parë, por se mund të funksionojë edhe te persona të tjerë me dëmtime të avancuara të retinës.

Megjithatë, studimi kishte vetëm dhjetë pjesëmarrës dhe qëllimi kryesor ishte vlerësimi i sigurisë së trajtimit.

U raportuan edhe efekte të padëshiruara në sy, kryesisht të lehta ose mesatare, si dhe një komplikim serioz, por kalimtar, i qarkullimit të gjakut në retinë.

Prandaj nevojiten studime më të mëdha për të përcaktuar më mirë sigurinë dhe efektivitetin e kësaj metode.

A do të thotë kjo se verbëria tashmë mund të shërohet?

Përgjigjja shkencore është: jo ende.

Studimet nuk tregojnë rikthim të plotë të shikimit.

Pacientët nuk fituan aftësinë për të parë normalisht fytyrat, për të lexuar lirshëm apo për të dalluar botën me hollësitë dhe ngjyrat që percepton një sy i shëndetshëm.

Ajo që u arrit ishte rikthimi i disa aftësive të kufizuara pamore, kryesisht me ndihmën e pajisjeve speciale.

Gjithashtu, kjo metodë nuk është e përshtatshme për çdo shkak të verbërisë.

Ajo kërkon që disa qeliza të retinës të jenë ende funksionale dhe që nervi optik të jetë në gjendje t'i përcjellë sinjalet drejt trurit.

Kjo do të thotë se një person që ka humbur shikimin për shkak të një dëmtimi të rëndë të nervit optik nuk mund të presë të njëjtin rezultat nga kjo teknologji.

Pse ky zbulim është kaq i rëndësishëm?

Rëndësia e tij shkon përtej faktit se disa pacientë kanë arritur të dallojnë objekte.

Për herë të parë, shkencëtarët kanë treguar te njerëzit se qelizat nervore të retinës mund të modifikohen për të reaguar ndaj dritës dhe për të rikthyer një pjesë të informacionit pamor.

Kjo hap mundësi për zhvillimin e trajtimeve të reja te disa sëmundje që deri tani kanë pasur mundësi shumë të kufizuara mjekimi.

Megjithatë, ende nuk dihet nëse përmirësimet e arritura mund të zgjerohen në të ardhmen deri në njohjen e fytyrave, leximin e teksteve ose shikimin më të hollësishëm.

Këto mbeten objektiva të kërkimit shkencor.

Çfarë mund të presim në të ardhmen?

Shkencëtarët po punojnë për të përmirësuar ndjeshmërinë e qelizave ndaj dritës, cilësinë e sinjaleve që përcillen drejt trurit dhe teknologjinë e syzeve elektronike.

Një tjetër sfidë është të kuptohet se cilët pacientë kanë më shumë gjasa të përfitojnë nga trajtimi.

Përpara se metoda të përdoret gjerësisht, kërkohen prova të tjera klinike, vlerësim afatgjatë i sigurisë dhe miratime nga autoritetet përkatëse shëndetësore.

Prandaj nuk është e mundur të caktohet ende një datë kur kjo terapi mund të bëhet trajtim rutinë.

Përfundim: një dritë shprese, por jo një mrekulli e përfunduar

Historia e proteinave të ndjeshme ndaj dritës, të zbuluara te algat dhe të përdorura në kërkimet moderne të syrit, është një shembull i jashtëzakonshëm i bashkëpunimit ndërmjet biologjisë, gjenetikës, neurologjisë dhe teknologjisë.

Ajo tregon se zgjidhje të rëndësishme mjekësore mund të lindin nga studimi i organizmave më të thjeshtë të natyrës.

Por shkenca kërkon saktësi.

Nuk është e vërtetë se mjekët kanë shëruar plotësisht verbërinë. Është e vërtetë se kanë arritur t'u rikthejnë disa pacientëve pjesërisht aftësinë për të perceptuar informacion pamor.

Dhe për një njeri që ka jetuar për shumë vite pa qenë në gjendje të dallojë objektet përreth, edhe një përmirësim i tillë mund të ketë rëndësi të madhe.

Pikërisht këtu qëndron vlera e zbulimit: jo në premtimin e një mrekullie, por në provën shkencore se disa funksione të humbura mund të rikthehen pjesërisht.

---

Burimet shkencore

1. Nature Medicine – 24 maj 2021

Partial recovery of visual function in a blind patient after optogenetic therapy.

https://www.nature.com/articles/s41591-021-01351-4

2. The New England Journal of Medicine – 7 tetor 2026

Optogenetic Therapy for Restoring Aspects of Visual Function.

https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa2602215

3. Institute of Molecular and Clinical Ophthalmology Basel – 7 tetor 2026

Optogenetic therapy shows safe step forward in vision restoration.

https://iob.ch/news-insights/optogenetic-therapy-shows-safe-step-forward-in-vision-restoration/

---

Përgatiti: Hysni Baliu

Radio Lyra – Në hap me kohën.

www.radiolyra.com

Data e përgatitjes: 10 nëntor 2026, ora 20:23,