A mund të quhen analistë ata që bëjnë zhurmë në studio televizive?

www.radiolyra.com

Analizë psikologjike dhe sociologjike mbi sjelljen e analistëve televizivë, agresivitetin verbal, manipulimin emocional dhe ndikimin e debateve në opinionin publik.

Radio Lyra

22 tetor 2026

Kur zhurma zë vendin e argumentit

Në televizionet tona shohim shpesh njerëz që prezantohen si analistë politikë, komentatorë apo ekspertë të çështjeve shoqërore. Ata ftohen për të shpjeguar ngjarjet, për të interpretuar zhvillimet politike dhe për t'i ndihmuar qytetarët të kuptojnë realitetin.

Por jo rrallë, diskutimet televizive mund të shndërrohen në përplasje personale, ku pjesëmarrësit ndërpresin njëri-tjetrin, ngrenë zërin, shkëmbejnë akuza dhe harrojnë çështjen për të cilën janë ftuar.

Në këto raste lindin disa pyetje të rëndësishme.

A është analist çdo njeri që shfaqet në televizion? A mund të quhet debat një përballje ku mungojnë argumentet? Çfarë tregon psikologjia për njerëzit që përpiqen ta dominojnë bisedën? Dhe çfarë ndikimi mund të ketë kjo mënyrë komunikimi te publiku?

Përgjigjet nuk gjenden te përshtypjet personale, por te kërkimet shkencore në psikologji, sociologji dhe shkencat e komunikimit.

Analist apo thjesht komentator?

Në kuptimin profesional, analiza kërkon shqyrtimin e fakteve, identifikimin e shkaqeve, krahasimin e argumenteve dhe formulimin e përfundimeve të mbështetura në prova.

Një analist serioz duhet të jetë në gjendje të ndajë faktin nga opinioni dhe informacionin e verifikuar nga supozimi.

Ai nuk ka pse të jetë gjithmonë i paanshëm në kuptimin e mungesës së bindjeve personale. Por duhet të jetë i ndershëm në mënyrën si i trajton provat.

Kur një argument bie ndesh me mendimin e tij, analisti duhet ta shqyrtojë atë, jo ta refuzojë automatikisht.

Këtu qëndron dallimi ndërmjet analizës dhe propagandës.

Analiza pyet: Çfarë tregojnë faktet?

Propaganda synon t'i bindë njerëzit për një qëndrim të caktuar, shpesh duke përzgjedhur informacionin në shërbim të tij.

Megjithatë, jo çdo koment i njëanshëm është propagandë. Ky përcaktim kërkon të shqyrtohen përmbajtja, qëllimi dhe mënyra e komunikimit.

Titulli analist nuk është garanci e cilësisë intelektuale. Cilësia përcaktohet nga argumentet, burimet dhe metoda e arsyetimit.

Pse njerëzit mbrojnë bindjet e tyre edhe përballë fakteve?

Psikologia Ziva Kunda, në një studim të rëndësishëm të botuar në vitin 1990 në revistën shkencore Psychological Bulletin, analizoi fenomenin e njohur si arsyetim i motivuar.

Sipas këtij koncepti, njerëzit mund ta interpretojnë informacionin në mënyrë që favorizon përfundimet që dëshirojnë.

Kjo do të thotë se gjatë një diskutimi njeriu nuk kërkon gjithmonë të zbulojë se çfarë është e vërtetë. Ndonjëherë ai përpiqet të gjejë argumente për ta mbrojtur atë që tashmë beson.

Në debatet politike, ky fenomen mund të forcohet kur qëndrimet lidhen me identitetin dhe përkatësinë grupore.

Një kritikë ndaj një politikani ose një partie mund të përjetohet si sulm ndaj grupit me të cilin identifikohet një person.

Mirëpo, duhet theksuar se kundërshtimi i fortë nuk është vetvetiu provë e arsyetimit të motivuar. Njerëzit mund të kenë mosmarrëveshje të arsyeshme dhe të bazuara në prova.

Problemi fillon kur të njëjtat fakte gjykohen me standarde të ndryshme, varësisht se kujt i shërbejnë.

Sulmi personal nuk është argument

Një nga gabimet më të njohura të arsyetimit është sulmi ndaj personit në vend të argumentit, i njohur në logjikë si ad hominem.

Për shembull, kur një pjesëmarrës paraqet të dhëna për ekonominë dhe kundërshtari i përgjigjet duke e sulmuar për jetën personale, diskutimi largohet nga problemi që duhej shqyrtuar.

Kjo mënyrë komunikimi mund të prodhojë emocion dhe tension, por nuk e vërteton dhe as nuk e rrëzon pretendimin fillestar.

Është e rëndësishme të dallojmë kritikën e ashpër nga fyerja.

Të thuash se dikush ka paraqitur informacione të pasakta është kritikë e lejueshme, nëse mbështetet në prova.

Të përpiqesh ta poshtërosh kundërshtarin pa u marrë me argumentin është diçka tjetër.

Në një debat të mirëfilltë, qëllimi nuk duhet të jetë poshtërimi i personit përballë, por sqarimi i çështjes për publikun.

A është ngritja e zërit shenjë e superioritetit?

Në psikologjinë e komunikimit, intensiteti emocional nuk është matës i saktësisë së argumenteve.

Njerëzit mund të flasin me pasion dhe njëkohësisht të kenë të drejtë. Mund të flasin edhe me shumë qetësi, ndërkohë që japin informacione të pasakta.

Prandaj, nuk mund të përcaktojmë aftësinë intelektuale të një personi vetëm nga toni i zërit.

Megjithatë, ndërprerjet e vazhdueshme, sulmet personale dhe pamundësia për të përfunduar një mendim mund ta dëmtojnë cilësinë e diskutimit.

Një shikues që dëgjon disa persona duke folur njëkohësisht mund ta ketë të vështirë të kuptojë argumentet dhe të dallojë informacionin e verifikuar nga akuzat.

Në këto kushte, debati mund të humbasë funksionin e tij informues dhe të kthehet në përballje emocionale.

Të flasësh më fort nuk do të thotë të argumentosh më mirë.

Çfarë thonë studimet shkencore për debatet agresive?

Në vitin 2005, studiuesit Diana Mutz dhe Byron Reeves publikuan në revistën American Political Science Review një studim mbi ndikimin e komunikimit të pasjellshëm në debatet televizive.

Përmes tre eksperimenteve laboratorike, ata shqyrtuan reagimet e shikuesve ndaj përballjeve politike.

Rezultatet treguan se mosmarrëveshjet politike, në vetvete, nuk ishin domosdoshmërisht të dëmshme për qëndrimet ndaj politikës.

Ndikim negativ kishte mënyra e pasjellshme e komunikimit, e cila lidhej me uljen e besimit politik.

Këto rezultate u shqyrtuan më gjerësisht në një metaanalizë të botuar në revistën Human Communication Research në vitin 2022.

Metaanaliza përfshiu tridhjetë e pesë studime eksperimentale, të raportuara në njëzet e katër punime shkencore.

Studiuesit gjetën një efekt mesatar negativ, por të vogël, të komunikimit politik të pasjellshëm mbi besimin politik.

Ndërkaq, efekti mesatar mbi pjesëmarrjen politike ishte pothuajse zero.

Autorët theksuan se rezultatet ndryshonin sipas kontekstit dhe se ekzistonin disa kufizime metodologjike, përfshirë mundësinë e ndikimit të përzgjedhjes së studimeve të publikuara.

Kjo do të thotë se shkenca nuk e mbështet pretendimin se çdo debat agresiv e shkatërron besimin e qytetarëve.

Por provat sugjerojnë se mënyra e pasjellshme e komunikimit mund të ketë pasoja negative, edhe kur vetë mospajtimi politik është i dobishëm.

Psikologjia e përkatësisë politike

Një tjetër fenomen i rëndësishëm është prirja për t'i gjykuar më favorshëm njerëzit që i përkasin grupit tonë.

Në vitin 2019, studiuesit Sharon Arieli, Adi Amit dhe Sari Mentser publikuan në revistën Cognition një kërkim mbi mënyrën si qytetarët interpretojnë veprimet e udhëheqësve politikë.

Studimi tregoi se përkatësia politike mund të ndikojë në vlerësimin e motiveve të një udhëheqësi.

Pjesëmarrësit kishin prirje t'i interpretonin më pozitivisht veprimet e politikanëve të grupit të tyre sesa ato të politikanëve kundërshtarë.

Ky mekanizëm na ndihmon të kuptojmë pse diskutimet politike ndonjëherë kthehen në mbrojtje të përkatësisë grupore.

Në vend që të shqyrtohet nëse një vendim është i drejtë apo i gabuar, diskutimi mund të përqendrohet te pyetja se kush e ka marrë atë vendim.

Megjithatë, këto rezultate nuk mund të përdoren për të përcaktuar motivet psikologjike të një analisti të caktuar, pa prova të tjera.

Kur përsëritja e një gënjeshtre krijon përshtypjen e së vërtetës

Një mekanizëm tjetër i dokumentuar shkencërisht është efekti i së vërtetës së iluzionuar.

Në vitin 2015, psikologia Lisa Fazio dhe bashkëpunëtorët e saj publikuan një studim në Journal of Experimental Psychology: General.

Kërkimi tregoi se përsëritja e një pohimi mund ta rrisë besueshmërinë e perceptuar të tij, edhe kur njerëzit kanë njohuri që mund ta kundërshtojnë atë.

Ky fenomen ka rëndësi për mediat dhe rrjetet sociale.

Një deklaratë e përsëritur në disa emisione, e shpërndarë në video të shkurtra dhe e riprodhuar vazhdimisht mund të bëhet më e njohur për publikun.

Por njohja e një deklarate nuk është provë e vërtetësisë së saj.

Pikërisht për këtë arsye, verifikimi i informacionit është një detyrë thelbësore e gazetarisë.

Roli i moderatorit: Drejtues i diskutimit apo spektator i përplasjes?

Moderatori ka një përgjegjësi të rëndësishme në cilësinë e debatit.

Ai nuk është i detyruar t'i trajtojë të gjitha pretendimet si njësoj të besueshme. Duhet të kërkojë prova, të sqarojë pasaktësitë dhe të sigurojë që diskutimi të mos devijojë vazhdimisht nga tema.

Kur pjesëmarrësit përplasen personalisht, moderatori duhet të dallojë nëse po zhvillohet një kundërshtim i argumentuar apo nëse biseda është kthyer në shkëmbim fyerjesh.

Një moderator profesional nuk e ndalon kritikën vetëm sepse është e ashpër.

Por ai duhet të krijojë kushte që secili pjesëmarrës të ketë mundësinë të shpjegojë qëndrimin e tij dhe që publiku ta kuptojë përmbajtjen e debatit.

Nëse një program përfundon pa asnjë argument të zhvilluar deri në fund, lind pyetja nëse emisioni e ka përmbushur qëllimin e tij informues.

Shikueshmëria nuk është e njëjtë me cilësinë

Në epokën e rrjeteve sociale, një përplasje televizive mund të shpërndahet me shpejtësi.

Fragmente të shkurtra, deklarata provokuese dhe momente tensioni mund të marrin mijëra shikime.

Por shikueshmëria nuk është matës i drejtpërdrejtë i vërtetësisë, rëndësisë apo cilësisë së një analize.

Një diskutim serioz mund të ketë më pak shikues sesa një përplasje e fortë emocionale, pa qenë më pak i vlefshëm.

Prandaj, duhet bërë dallimi mes suksesit në tërheqjen e vëmendjes dhe suksesit në informimin e publikut.

Qëllimi i gazetarisë nuk duhet të kufizohet vetëm te pyetja se sa njerëz po e ndjekin një program.

Një pyetje po aq e rëndësishme është: Çfarë kanë mësuar njerëzit pasi e kanë ndjekur atë?

Si mund ta dallojmë një debat serioz?

Një debat i argumentuar mund të vlerësohet përmes disa pyetjeve themelore:

A mbështeten pretendimet në fakte dhe burime të verifikueshme?
A u përgjigjen pjesëmarrësit pyetjeve që u drejtohen?
A shqyrtohen argumentet kundërshtare me seriozitet?
A respektohet e drejta e secilit për ta përfunduar mendimin?
A pranohen gabimet kur paraqiten prova të qarta?
A përfiton publiku njohuri të reja nga diskutimi?

Këto nuk janë kritere për të diagnostikuar personalitetin e dikujt, por për të vlerësuar cilësinë e komunikimit publik.

Përfundim: A kemi debat apo spektakël?

Shoqëria ka nevojë për mendime të ndryshme. Mospajtimi është pjesë e domosdoshme e demokracisë dhe e mendimit kritik.

Por debati nuk duhet ngatërruar me garën se kush e ndërpret më shpesh kundërshtarin, kush e ngre më lart zërin apo kush arrin të marrë më shumë vëmendje.

Një analist serioz nuk është njeriu që pretendon se i di të gjitha.

Është ai që arrin të shpjegojë atë që di, ta mbështesë me prova dhe të pranojë kufijtë e njohurive të veta.

Asnjë njeri nuk bëhet automatikisht ekspert vetëm sepse shfaqet çdo mbrëmje në ekran.

Po kështu, asnjë debat nuk bëhet domosdoshmërisht më i dobishëm vetëm pse shkakton emocione dhe reagime të shumta.

Mund të ketë debat të fortë, kritik dhe të pasionuar, pa pasur nevojë për fyerje.

Mund të ketë kundërshtime të thella, pa pasur nevojë për poshtërim.

Dhe mund të ketë diskutim me vlerë, edhe kur pjesëmarrësit nuk arrijnë marrëveshje.

Në fund, vlera e debatit nuk qëndron te fakti se kush e mbylli i fundit gojën e kundërshtarit, por te fakti nëse publiku kuptoi diçka më shumë.

Sepse televizioni mund t'i japë dikujt mikrofonin, kamerën dhe titullin analist.

Por nuk mund t'ia dhurojë automatikisht argumentin.

Hysni Baliu

Radio Lyra – Në hap me kohën.

Referencat shkencore

Mutz, D. C. & Reeves, B. (2005). The New Videomalaise: Effects of Televised Incivility on Political Trust. American Political Science Review. Lexo studimin.
The Effects of Political Incivility on Political Trust and Political Participation: A Meta-Analysis of Experimental Research. (2022). Human Communication Research. Lexo metaanalizën.
Kunda, Z. (1990). The Case for Motivated Reasoning. Psychological Bulletin. Lexo studimin.
Arieli, S., Amit, A. & Mentser, S. (2019). Identity-Motivated Reasoning: Biased Judgments Regarding Political Leaders and Their Actions. Cognition. Lexo studimin.
Fazio, L. K. dhe bashkëpunëtorët (2015). Knowledge Does Not Protect Against Illusory Truth. Journal of Experimental Psychology: General. Lexo studimin.

22 tetor 2026,

Search This Blog

Radio Lyra