Arsimi shtesë uli rrezikun e demencës dhe zbuti ndikimin e predispozitës gjenetike

www.radiolyra.com 

Studimi shfrytëzoi një eksperiment natyror në Britaninë e Madhe. Në vitin 1972, mosha minimale e largimit nga shkolla u rrit nga 15 në 16 vjeç për nxënësit e lindur nga 1 shtatori 1957 e tutje.

Studiuesit krahasuan personat e lindur menjëherë para dhe pas këtij kufiri, duke përdorur të dhënat e UK Biobank. Kampioni analitik ndryshonte nga 45.715 deri në 107.200 pjesëmarrës. Diagnozat e Alzheimerit dhe demencave të lidhura u identifikuan nga kartelat spitalore, regjistrat e vdekjeve dhe historia mjekësore. 

Provat e verifikuara

Reforma i bëri të prekurit 14 pikë përqindjeje më të prirur të qëndronin në shkollë deri në moshën 16-vjeçare.

Personat e lindur menjëherë pas kufirit kishin 0,20 pikë përqindjeje më pak diagnoza demence deri në dhjetor 2022.

Modeli shkakor i autorëve vlerësoi se një vit shtesë shkollimi lidhej me ulje prej rreth 0,88 pikë përqindjeje, por intervali i besimit ishte i gjerë.

Hendeku i demencës ndërmjet grupeve me rrezik gjenetik të lartë dhe të ulët ra nga 0,18 në 0,02 pikë përqindjeje pas reformës.

Ulja ishte statistikisht e dallueshme te grupi me rrezik të lartë gjenetik, por studimi nuk kishte fuqi të mjaftueshme për të provuar se efekti ndryshonte realisht ndërmjet dy grupeve.

Reforma lidhej gjithashtu me të ardhura më të larta dhe më pak goditje në tru ose infarkt, mekanizma të mundshëm, por jo të provuar. 

Studimi parësor në PNAS⁠

Çfarë ka ndryshuar

Lidhja ndërmjet arsimit të ulët dhe demencës njihej prej kohësh, por mund të shpjegohej nga varfëria në fëmijëri, gjenetika, shëndeti ose karakteristika të tjera personale.

Ky studim ofron provë më të fortë shkakore: një ndryshim ligjor, jo zgjedhja personale e pjesëmarrësve, prodhoi arsim shtesë. Rezultatet sugjerojnë gjithashtu se predispozita gjenetike nuk përcakton në mënyrë të pandryshueshme rezultatin shëndetësor; mjedisi shoqëror mund ta modifikojë atë.

Pse ka rëndësi

Arsimi mund të ndikojë në demencë përmes disa rrugëve: rezervës më të madhe njohëse, punës më stimuluese, të ardhurave, kushteve shëndetësore dhe zakoneve të jetesës. Kjo e vendos politikën arsimore edhe në fushën e parandalimit afatgjatë shëndetësor.

Gjetja është veçanërisht domethënëse për personat me predispozitë të lartë gjenetike: rreziku biologjik mund të jetë i ndjeshëm ndaj politikave të zbatuara shumë dekada përpara shfaqjes së sëmundjes.

Kufizimet kryesore

Pjesëmarrësit ishin vetëm rreth 65 vjeç në përfundim të matjes, ndaj demenca ishte ende e rrallë.

Vlerësimi prej 0,88 pikë përqindjeje ishte më i madh se incidenca bazë prej 0,61%; vetë autorët e quajnë këtë madhësi të papranueshme si vlerësim të saktë dhe ia atribuojnë pasigurisë statistikore.

Studimi mbështet drejtimin e efektit, por jo madhësinë e tij të saktë.

Rezultati vlen kryesisht për personat me arsim të ulët, të prekur nga detyrimi për të qëndruar edhe një vit në shkollë.

Pjesëmarrësit e UK Biobank janë mesatarisht më të shëndetshëm dhe më të privilegjuar se popullsia britanike.

Nuk dihet se cili mekanizëm—rezerva njohëse, puna, të ardhurat apo shëndeti fizik—e shpjegon efektin.

Një reformë suedeze e analizuar më parë nuk kishte gjetur ulje të demencës, prandaj efekti mund të varet nga konteksti dhe nga pasojat ekonomike të reformës. 

PNAS

Prova kundrejt interpretimit

Provë: Detyrimi ligjor për një vit shtesë shkollimi u pasua nga incidencë më e ulët e demencës dhe nga dobësim i lidhjes ndërmjet rrezikut gjenetik dhe diagnozës.

Interpretim i arsyeshëm: Arsimi mund të krijojë mbrojtje afatgjatë njohëse dhe shëndetësore, veçanërisht te njerëzit me predispozitë të lartë.

E paprovuar: Studimi nuk tregon se çdo vit shtesë universiteti parandalon demencën, se arsimi neutralizon plotësisht gjenetikën apo se ulja e rrezikut është saktësisht 0,88 pikë përqindjeje.

Përfundimi: Kontributi më i rëndësishëm është prova se një politikë arsimore mund të ndikojë në shëndetin cerebral pesë dekada më vonë—dhe se edhe rreziku gjenetik mund të ndryshojë sipas mjedisit shoqëror.