Shpresë e re për gjunjët e dëmtuar: Shkencëtarët zhvillojnë material që ndihmon rigjenerimin e kërcit

www.radiolyra.com 

11 nëntor 2026 | Radio Lyra | Shkencë dhe Shëndetësi

Një zbulim premtues në mjekësinë rigjeneruese mund të hapë rrugën për trajtime të reja të dëmtimeve të kërcit të gjurit. Shkencëtarët amerikanë kanë zhvilluar një biomaterial që ka nxitur formimin e indit të ri kërcor në eksperimentet me kafshë. Megjithatë, teknologjia nuk është vërtetuar ende si trajtim për njerëzit.

Një problem që prek miliona njerëz

Dëmtimi i kërcit të gjurit është një ndër problemet e vështira të mjekësisë ortopedike.

Kërci është indi i lëmuar dhe elastik që mbulon sipërfaqet e kockave në nyje. Ai ndihmon në zvogëlimin e fërkimit, përballimin e ngarkesave dhe lëvizjen normale.

Kur ky ind dëmtohet nga lëndimet, mbingarkesa ose sëmundje si osteoartriti, aftësia e organizmit për ta riparuar është shumë e kufizuar.

Kjo ndodh pjesërisht sepse kërci i nyjeve nuk ka enë gjaku dhe përmban relativisht pak qeliza.

Për këtë arsye, shkencëtarët prej dekadash kërkojnë mënyra për ta nxitur organizmin të formojë kërc të ri dhe funksional.

Çfarë kanë zbuluar shkencëtarët amerikanë?

Një ekip i Universitetit Northwestern në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, i udhëhequr nga profesori Samuel I. Stupp, ka zhvilluar një material biologjik që krijon kushte të favorshme për riparimin e kërcit të dëmtuar.

Studimi u publikua më 6 gusht 2024 në revistën shkencore Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS).

Materiali përbëhet nga dy elemente kryesore:

• Acidi hialuronik i modifikuar, një përbërës i lidhur me substancat natyrore që gjenden në nyje.
• Peptide bioaktive, të projektuara për të bashkëvepruar me një faktor të rëndësishëm të rritjes qelizore, të njohur si TGF-beta-1.

Së bashku, këta përbërës formojnë një strukturë mbështetëse që imiton disa karakteristika të mjedisit natyror të kërcit.

Qëllimi është që qelizat e organizmit të kenë kushte më të mira për të krijuar ind të ri.

Ky nuk është një injeksion i zakonshëm me acid hialuronik, por një biomaterial eksperimental me përbërje dhe funksion të veçantë.

Rezultatet pas gjashtë muajsh

Për të vlerësuar efektivitetin e materialit, shkencëtarët zhvilluan eksperimente te delet.

Këto kafshë u përzgjodhën sepse nyjet e gjunjëve të tyre kanë ngjashmëri të rëndësishme me gjunjët e njerëzve për sa i përket madhësisë dhe ngarkesave mekanike.

Materiali u vendos në zona ku kërci ishte dëmtuar në mënyrë të kontrolluar.

Pas gjashtë muajsh, studiuesit vërejtën përmirësime në riparimin e kërcit.

Indi i formuar përmbante kolagjen të tipit II dhe proteoglikane, dy përbërës shumë të rëndësishëm të kërcit normal.

Analizat laboratorike treguan se cilësia e riparimit ishte më e mirë në zonat e trajtuara me biomaterial sesa në zonat përkatëse të kontrollit.

Këto rezultate sugjerojnë se materiali mund të ndihmojë formimin e kërcit të ngjashëm me kërcin natyror.

A do të mund të shmanget operacioni i gjurit?

Kjo është një nga pyetjet më të rëndësishme që ngre zbulimi.

Nëse teknologjia rezulton e sigurt dhe efektive te njerëzit, ajo mund të krijojë mundësi të reja për trajtimin e disa dëmtimeve të lokalizuara të kërcit.

Në të ardhmen, materiale të tilla mund të përdoren gjatë ndërhyrjeve kirurgjikale ose artroskopike për të ndihmuar riparimin e nyjeve.

Megjithatë, duhet bërë një dallim thelbësor.

Riparimi i një zone të kufizuar të kërcit nuk është i njëjtë me shërimin e një gjuri të prekur nga osteoartriti i avancuar.

Nuk ka ende prova klinike që ky material mund të rikthejë plotësisht kërcin e humbur, të shërojë artrozën ose të zëvendësojë nevojën për protezë të gjurit.

Çfarë mbetet për t'u vërtetuar?

Pavarësisht rezultateve pozitive, shkencëtarët duhet të përcaktojnë nëse materiali funksionon me të njëjtin efektivitet te njerëzit.

Studimet e ardhshme duhet të sqarojnë sigurinë e tij, qëndrueshmërinë e kërcit të formuar, ndikimin në dhimbje dhe lëvizshmëri, si dhe rezultatet afatgjata.

Deri më 11 nëntor 2026, nga burimet e shqyrtuara nuk rezultojnë prova klinike të publikuara që konfirmojnë efektivitetin e këtij biomateriali specifik te pacientët.

Për këtë arsye, teknologjia duhet konsideruar eksperimentale.

Pse ky zbulim ka rëndësi?

Mjekësia moderne nuk synon vetëm zëvendësimin e indeve të dëmtuara me materiale artificiale.

Një nga objektivat e saj është t'i krijojë organizmit kushtet për të riparuar indet e veta.

Kjo fushë njihet si mjekësi rigjeneruese.

Studimi i Universitetit Northwestern paraqet një shembull të rëndësishëm të këtij drejtimi kërkimor.

Ai tregon se kombinimi i biomaterialeve me sinjale biologjike mund të përmirësojë riparimin e kërcit në kushte eksperimentale.

Por rruga nga një rezultat i suksesshëm te kafshët deri te një trajtim i miratuar për pacientët mund të jetë e gjatë.

Përfundim

Zbulimi i shkencëtarëve amerikanë përfaqëson një zhvillim premtues në kërkimet për rigjenerimin e kërcit të gjurit.

Rezultatet e eksperimenteve tregojnë se një material i projektuar për të imituar mjedisin natyror të kërcit mund të ndihmojë në riparimin e tij.

Megjithatë, nuk është zbuluar ende një kurë e vërtetuar që rigjeneron plotësisht kërcin e dëmtuar të gjurit te njerëzit.

Shkenca ka bërë një hap të rëndësishëm, por janë studimet klinike ato që do të përcaktojnë nëse kjo teknologji mund të bëhet pjesë e mjekësisë së përditshme.

Radio Lyra – Në hap me kohën.

---

Burimet shkencore

1. Studimi origjinal në PNAS (2024)

A bioactive supramolecular and covalent polymer scaffold for cartilage repair in a sheep model.

Autorët: Jacob A. Lewis dhe bashkëpunëtorët.

DOI: 10.1073/pnas.2405454121

Lexoni studimin shkencor në PubMed

2. Northwestern University – 6 gusht 2024

New Biomaterial Regrows Damaged Cartilage in Joints.

Lexoni njoftimin zyrtar të universitetit

Shënim: Artikulli ka karakter informues dhe nuk zëvendëson këshillimin apo trajtimin nga mjeku specialist.

Përgatiti: Radio Lyra

Data e përgatitjes: 11 nëntor 2026, ora 20:18 – Suedi.