Radio Lyra

www.radiolyra.com  16.09.2026 Vetmia dhe presioni për t’u dobësuar thellojnë hendekun gjinor në shëndetin mendor të adoleshentëve Vajzat adoleshente raportojnë më shumë simptoma depresive dhe mendime vetëvrasëse sesa djemtë. Një studim i ri sugjeron se një pjesë e konsiderueshme e këtij hendeku lidhet me dy përvoja të rëndësishme: vetminë dhe dëshirën për të pasur një trup më të hollë. Studimi u botua më 15 shtator 2026 në revistën shkencore Nature Human Behaviour. Studiuesit analizuan të dhënat e 3.171 adoleshentëve, prej të cilëve 46,9 për qind ishin vajza. Pjesëmarrësit ishin pjesë e projektit afatgjatë “Tokyo Teen Cohort” dhe u vlerësuan në moshat dymbëdhjetë, katërmbëdhjetë dhe gjashtëmbëdhjetë vjeç. Vajzat raportuan më shumë vështirësi Në moshën gjashtëmbëdhjetëvjeçare, dallimet ndërmjet vajzave dhe djemve ishin të dukshme: 15,9 për qind e vajzave raportuan simptoma depresive, krahasuar me 8,2 për qind të djemve. 29,8 për qind e vajzave raportuan mendime vetëvrasëse, krahasua...

 

www.radiolyra.com   Pse politikanët gënjejnë dhe pse njerëzit vazhdojnë t’u besojnë? Analizë psikologjike — 15 shtator 2026 Për ta kuptuar këtë marrëdhënie, nuk mjafton të themi se politikanët janë mashtrues dhe populli është naiv. Ky shpjegim fyen qytetarët dhe nuk shpjegon mekanizmat që e bëjnë mashtrimin të suksesshëm. Gjithashtu, një deklaratë e pasaktë nuk dëshmon automatikisht gënjeshtër të qëllimshme. Dikush mund të gabojë, të mbështetet në informacion të dobët ose të bëjë një parashikim që nuk realizohet. Edhe një premtim i pambajtur duhet shqyrtuar sipas rrethanave. Për të folur me siguri për gënjeshtër, duhet të kemi prova se folësi e dinte që po shtrembëronte të vërtetën. Përfitimi dhe frika nga humbja Një politikan mund ta përdorë mashtrimin për të fituar mbështetje, për të fshehur një dështim ose për t’ia kaluar përgjegjësinë kundërshtarit. Në këtë interpretim, pyetja psikologjike është: çfarë shpërblehet dhe çfarë ndëshkohet? Nëse një deklaratë e rreme sjell vëm...

 

 www.radiolyra.com Jeta që na kalon duke pritur jetën 15 shtator 2026 Një ditë do të kemi më shumë kohë. Kur të mbarojnë punët. Kur të rriten fëmijët. Kur të qetësohen shqetësimet. Kur të kemi para të mjaftueshme. Atëherë do të udhëtojmë, do të pushojmë, do të ulemi me njerëzit që duam dhe do t’u themi ato që prej kohësh i mbajmë brenda. Kështu, pa e vënë re, e vendosim jetën në të ardhmen. Të sotmen e trajtojmë si një korridor ku duhet të kalojmë shpejt, për të mbërritur më në fund te dhoma ku besojmë se na pret lumturia. Por korridori zgjatet. Pas një detyrimi shfaqet një tjetër. Dhe ajo që quanim përgatitje për jetën, bëhet vetë jeta jonë. Ndoshta pyetja që duhet t’i bëjmë vetes është e thjeshtë: sa nga ajo që presim të jetojmë mund ta jetojmë, sadopak, që sot? Askush nuk i zgjedh të gjitha rrethanat e veta. Ka njerëz që e kalojnë ditën duke mbajtur mbi supe sëmundjen, mungesën e parave apo përgjegjësinë për dikë tjetër. T’u thuash vetëm “shijoje jetën” mund të jetë një mënyrë p...

 www.radiolyra.com  Demokracia po dobësohet në më shumë se gjysmën e vendeve të botës 15 shtator 2026 Demokracia globale po kalon një periudhë shqetësuese. Sipas raportit më të ri të International IDEA, rreth 57 për qind e vendeve të analizuara kanë shënuar përkeqësim në të paktën një tregues kryesor të demokracisë gjatë viteve 2020–2025. Kjo nuk do të thotë se më shumë se gjysma e vendeve janë bërë diktatura. Problemi është më i ndërlikuar: në shumë shtete institucionet demokratike vazhdojnë të ekzistojnë, por fuqia dhe pavarësia e tyre po dobësohen. Zgjedhjet vazhdojnë të mbahen, parlamentet funksionojnë dhe gjykatat ekzistojnë. Por demokracia fillon të dobësohet kur drejtësia humbet pavarësinë, mediat përballen me presione, opozita nuk konkurron në kushte të barabarta dhe institucionet nuk arrijnë ta kontrollojnë pushtetin. Demokracia nuk është vetëm vota Zgjedhjet janë themelore, por nuk mjaftojnë. Një demokraci funksionale kërkon sundim të ligjit, gjykata të pavarura, med...

 www.radiolyra.com  A u romanizuan të gjithë ilirët në të njëjtën masë? Jo. Romanizimi i popullsive ilire ishte i pabarabartë, gradual dhe shumë më kompleks sesa një zëvendësim i thjeshtë i kulturës ilire me kulturën romake. Kur Roma pushtoi territoret e Ballkanit perëndimor, ajo nuk gjeti një popullsi homogjene. Termi “ilir” përfshinte një numër të madh bashkësish, fisesh dhe krahinash me organizim, ekonomi dhe kontakte të ndryshme me botën mesdhetare. Prandaj edhe reagimi ndaj sundimit romak ndryshoi nga një zonë në tjetrën. Studiuesit modernë madje e përdorin me kujdes termin “romanizim” , sepse ai mund të krijojë përshtypjen sikur Roma imponoi një kulturë dhe popullsitë vendase thjesht e pranuan atë. Arkeologjia bashkëkohore flet më shumë për integrim, përshtatje, ndërveprim dhe krijim identitetesh të përziera. Bregdeti u përfshi më shpejt në botën romake Një nga dallimet më të rëndësishme ishte ai midis zonave bregdetare dhe brendësisë malore . Bregdeti i provincës ...